Mini career of Dior

   “Унда барча Жанубий америкалик футболчиларга хос хислат бор, яъни юксак техникага асосланган индивидул харакатлари билан бошқалардан ажралиб туради. Унинг шунингдек гол уришга чанқоқлиги, аниқроғи гол уришга бўлган хиссиётини алохида кўрсатган бўлардим. Фақат ҳужумда қолиб кетмасдан, жамоа ҳимояланишида хам фаол иштирок этади. Тўпни бош билан уришда хам мўлжални тўғри олади. Лекин хали тўлиқ формасига кира олмаган. Биринчидан бу ердаги мухитга кўникиш учун озгина вақт керак, иккинчидан функционал холатини янада яхшилаб олиши керак. Энг мухими унда потенциал бор ва уни тўлиқ ишга сола олса, рақиб жамоа химояси учун доимий хавф солувчи “қуролга” айланади.” Бу ўзбек Марадоннасининг Чили Бекхэмига билдирган фикрларидаир. Вильянуеэва иштирок этган тўртта ўйинни ўрганар эканмиз ушбу сўзларга қўшилишдан бошқа чорамиз қолмайди. Бегона юртдаги дастлабки учрашувидаёқ “Пахтакор”дек жамоа дарвозасига йўл топа олганлигидан ҳам Хосенинг қандай хужумчи эканлигини билиб олиш қийин эмас.
    “Қурувчи” чилилик футболчини қай мақсадда олиб келганини, ундан кутилаётган асосий мақсадлар ҳақида деярли барча футболга оид манбааларда кўп ва хўп гапирилди. Шунинг учун ҳам гапни чўзиб ўтирмасдан, Вильянуэванинг Тошкентдаги уйида бўлиб ўтган сухбатни хукмингизга ҳавола этамиз. 

    “Қурувчи” клуби матбуот хизматига чилилик футболчидан интервью олмоқчи эканлигимизни билдирганимизда, ундан рухсат олиб беришга ваъда беришди. Машғулотлардан кейин сухбатлашишни ўйлаб турганимизда, Вильянуэва бизни уйида кутаётганлиги ҳақида айтиб ҳайрон қолдиришди. Дархол Буюк ипак йўли сари йўл олдик. Клуб томонидан берилган шинамгина уйда Хосе ва унинг онаси истиқомат қилишар экан. Дастлабки саволимиз унинг юртимиз ҳақидаги фикри бўлди:
- Тошкент менга жуда ёқди. Шунга амин бўлдимки Ўзбекитон ривожланган мамлакат. Бўш вақтимда онам ва дўстларим билан шаҳар марказларини айланамиз. Мухлисларингиз аэропортда мени ўз ўғлонидек кутиб олганлари мен учун умуман кутилмаган ҳол бўлди.

- Жамоа аъзоларидан кимлар билан тез чиқишиб кетдингиз?
Мен қайсидир ўйинчини ажратиб кўрсатишни истамайман. Клубдаги барча ўйинчилар мен билан илиқ муомалада бўладилар, улар билан алоқаларимиз жуда яхши. Ҳаммаларини яқин дўстимдек хурмат қиламан.

- “Қурувчи” таркибида 4 та ўйин ўтказдингиз, жамоа аъзолари ва пойтахтимиз билан яқиндан танишдингиз, айтингчи, агар клуб клуби шартномани узайтиришни хоҳласа сиз бунга розилик берасизми?
Келажагим ҳақида бир нарса дейиш қийин. Ҳозирча “Қурувчи” таркибида тўп суриш менга ёқяпти. Бунинг устига пойтахтингиз ҳам менга маъқул бўлди. Лекин агар рахбарлар шартномани узайтиришни хоҳлашса мен клубда қоламан.

- Бугун Тошкентга келганингизга роппа-роса 20 кун бўлди (сухбат 28 июнь куни бўлиб ўтган - муал). Шу муддат ичида қандайдир камчиликлар бўлдими?
Интернетни секин ишлашини ҳисобга олмаганда ҳаммаси жойда (кулади). Чилида интернет Тошкентдагига қараганда тезроқ ишлайди. Бундан ташқари шу қисқа вақт ичида Ватанимни ҳам соғиндим. Сабаби у ерда мени ўғлим, қизим, севгилим (айтиб қўйганидан пушймон бўлди чоғи оғзини қўлари билан беркитиб олди) ва дўстларим қолишган. Қолаверса менга энг манзур бўлган шаҳар бу Рио де Жаниеродир. Агар у ердаги Карнавальда бўладиган ўйинларни кўрсангиз у ер сизга ҳам ёқиб қолади.

- Дарвоқъе, оилангиз ҳақида қисқача гапириб берсангиз?
Тошкентга онам билан келдим. Унинг касби ўқитувчилик. У менинг биринчи устозим ҳам ҳисобланади.  Ҳозиргача мен билан барча ўйинларга бирга бормоқда. Отам автопарк директори. Иккита фарзандим бор: ўғлим Хосе Луис 6 ёшда, қизим Асуньсион эса 3 ёшда. (Турмуш ўртоғи ҳақида сўраганимизда жавоб беришни унча хоҳламади, таржимоннинг айтишича улар ажрашишган экан).

- Ўғлингизни ҳам футболга берсангиз керак?
Хосе Луиснинг футболчи бўлишини хоғламайман. Футболда ҳар доим ҳам ғалаба қозониб бўлмайди. Агар жамоангиз ғалаба қозонса сизни кўкка кўтаришади. Мағлуб бўлса аксинча. Бундан ташқари футбол оламида ёрқин из қолдириш ҳаммага ҳам насиб этавермайди. Ўғлимнинг футболчи бўлганидан кўра адвокат ёки доктор бўлишини кўпроқ хоҳлайман.

- Самуель Это’Онинг Қурувчига келиши ҳақидаги хабар сизга қандай таъсир қилди?
Бундай футболчи билан бир жамоада тўп суриш мен учун шараф. Бундан албатта хурсанд бўлдим. Чунки Это’О дунё тан олган кучли хужумчилар сирасига киради.

- Самуель Эъто Тошкентга келишидан аввал бу ер билан танишиб кетди, сиз эса...
Менда танишиш учун имконият бўлмади, сабаби жиддий ўйин яқинлашаётган эди. Шунинг учун ҳам юртингизга биринчи бор ташрифимнинг ўзидаёқ шу ерда қолишга қарор қилдим.

- Сиз Ўзбекистонни ҳам қўшиб ҳисоблаганда 6 та чемпионатда тўп сургансиз, уларни таққослаб бера оласизми?
Саволингизга жавоб бериш қийин, сабаби футбол ҳамма ерда ҳар хил ўйналади. Масалан Аргентинада жисмонан бақувватлигингиз ва индивидуал махоратингиз катта роль ўйнайди. Бразилия ҳақида ортиқча тўхталиб ўтиришнинг хожати йўқ, у ерда юқори техника биринчи ўринга қўйилади. Бундан ташқари у ерда шундай нарса борки, майдонда асосан бразилияликлар тўп суради. Шу сабабли менга у ерда кўп имконият беришмади. Чили ва Мексика чемпионатлари кўп жихатдан бир-бирига ўхшаб кетади. Кореяда эса тўпни олис масофага ошириб хужум ташкил қилишади. У ерда фақат жамоавий ўйин кўрсатилади, ўзингизни кўрсатишга деярли имкон беришмайди. Ўзбекистонда ҳам асосан жамоавий футбол ўйналади. Лекин Қосимовнинг менга ёққан жихати у ҳам тўпни худа-бехудага олис масофага тепаверишга қарши. Индивидуал махоратни қадрлайди, жамоа аъзоларининг деярли барчаси хужумда ҳам, ҳимояда ҳам иштирок этади. Умуман олганда ушбу мамлакатлар орасида Аргентина чемпионати анча кучли.

- Кореянинг Улсан жамоасида бор-йўғи 3 мартта майдонга тушган экансиз...
Мен у ерда 7 та ўйинда майдонга тушганман. Лекин менга Корея жамоаси умуман ёқмаган. У ерда футбол ўйнашнинг гашти йўқ. Мен эса ҳақиқий футбол ўйнашни хоҳлайман. Керак пайтда техникани ҳам ишга солиш керак-ку! У ерда эса тўпни асосан узоққа териб юборишади, сен эса қувлаб етишинг, хуллас нима бўлса ҳам тўпни қабул қилишинг лозим. Бундан ташқари 2005 йилда оёғимдан жиддий операция ҳам бўлганман. Бу ҳам кейинги фаолиятимга албатта ўз таъсирини ўтказган.

- Пахтакор билан ўйинда асосий таркибда майдонга тушишингизни қачон билдингиз?
Мен Чилидалигимдаёқ бу ҳақда билган эдим. Клуб мени ОЧЛда муносиб иштирок этиш учун чақирган. Бундан ташқари тез кунда Ўзбекистон чемпионатида  “Пахтакор” билан марказий учрашувда майдонга тушишимни ҳам айтишди.

- Тошкент дербисида ғалаба қозониш учун нима етишмади деб ўйлайсиз?
Ўйин жуда чиройли бўлди. Бироқ пахтакорчилар тўп билан кўпроқ муомалада бўлдилар. Бизни олдинда ўз майдонимиздаги учрашув кутиб турипти. Унда ғалаба қозониш учун бор махоратимизни ишга соламиз.

- Сизнингча Қурувчи қайси чизиқни кучайтириши керак?
Менимча жамоамизда кучсиз чизиқнинг ўзи йўқ. Ҳаммамиз бирдек хужум қиламиз ва ҳимояланамиз. Ҳар бир позиция учун рақобат бор. Шахсан мен ҳали кучсизроқ ўйнаган чизиқни кўрмадим.

- Демак сиз шу таркиб билан ҳам ОЧЛда ғалаба қозонишимизга ишонасиз?
Эрон ва Япония жамоалари анча кучли жамоалар сирасига киради. Лекин биз шу таркиб билан ҳам ОЧЛ ғалаба қозона олишимизга ишонаман.

- Шартномада асосий таркибда ўйнашингизни кафолатловчи банд йўқми?
Албатта йўқ!

- Терма жамоа сафида тўрт мартта майдонга тушган экансиз, улар қайси жамоаларга қарши кечган?
Очиғи унча эслолмайман, улар жанубий Америка жамоалари эди.

- Карерьангизнинг энг юқори чўққиси дея қайси йилларни айта оласиз?
21 ёшимда Чилининг “Палестино” клубида жуда яхши мавсумни ўтказганман (31 та ўйинда 22 та гол - муал). Кейин 23 ёшимда “Универсидад Католика” клубида ўйнаган йилларимни ҳам ширин хотиралар билан эслайман (32 та ўйинда 14 та гол - муал). Ва ниҳоят Аргентинанинг “Расинг” клубида ҳам қлниқарли фаолият олиб борганман (31 ўйинда 7 та гол - муал).

- Бизга маълум бўлишича сизни Чилида Девид Бекхэмга қиёслашаркан...
Тўғрисини айтам бу менга ёқмайди, сабаби Бекхэмнинг ўйинларини унча ҳушламайман. Чили сайтлари ҳозир ҳам мени кузатишмоқда ва атамани ишлатишдан чарчашмаяпти. (илтимосимизга кўра у бизни Чили сайтлари билан таништирди, унда Хосенинг Ўзбекистондаги фаолияти ҳақида барча маълумотлар, хаттоки “Пахтакор” дарвозасига киритилган голнинг видеоси ҳам бор экан).

- “Қурувчи”га келишингиздан олдин яна қайси клублардан таклифлар тушди?
Менга Аргентина ва Чили клублари қизиқиш билдиришди. Айниқса “Универсидад Католика” клуби жиддий таклиф билан чиқди. Мен эса ўз олдига юксак мақсдларни қўйган клубни танладим.

- Европа жамоаларидан ҳам таклифлар бўлдими?
Европада ўйнаш кўплаб ўйинчиларнинг орзуси саналади. Лекин менга у ердан таклифлар бўлмади. Мен футбол ўйнашни ёқтираман, футболни эса албатта Европада ўйнаш шарт эмас.

- Ўзбек футболчилари Жанубий Америка чемпионатларида ўйнаб кета оладиларми?
Яхши футболчи ҳар қандай клубда ўйнай олди. Ўзбекистонда эса бундай ўйинчилар талайгина. Кейин миллий чемпионатингизда мен ғалати нарсага гувоҳ бўлдим: баъзи футболчилар кўп вазиятларда бўлар-бўлмасга бақириб ётиб олишар экан. Жанубий Америкада эса бундай футбол кетмайди! У ерда оёғингга тепган ўйинча келиб узр сўрайди ва рақибини турғазиб қўяди. Ўйинда бу борада тўхталишлар бўлмайди.

- Жамоадошингиз Бахтиёр Ашурматовнинг хотирлашича сиз Анталиядаги йиғин давомида “Қурувчи” дарвозасига гол урган экансиз...
Ҳа, эсимга тушди. Лекин менимча биз “Қурувчи” билан эмас миллий терма жамоа билан ўйнаганмиз. (Дарвоқъе, Ўзбекистон миллий терма жамоаси ҳам қишда тайёргарликни Анталияда олиб борган эди).

- Сиз келишингиздан олдин “Қурувчи” таркибида 17-рақамда Дмитрий Кузин ўйнар эди, агар у ушбу рақамни сизга беришни хоҳламаганда қайси рақамда тўп сурар эдингиз?
Футболда рақам катта роль ўйнамайди, мен фақатгина ушбу рақамни ёқтирганим учунгина уни танладим.

- Қайси футболчиларнинг ўйини ёқади?
Франсеск Фабрегаснинг ўйинлари менга жуда ёқади. У иккала қанотда ҳам бир хил ўйнай олади. Жуда тез қарор қабул қилади ва жамоадошларини кўплаб қулай вазиятларга чиқара олади. Бундан ташқари Шевченконинг ўйинлари ҳам ёқади.

- Бўш вақтингизда нималар билан шуғулланяпсиз?
Мен китоб ўқишни жуда яхши кўраман. Онам менга кўплаб китоблар олиб келдилар, бундан ташқари интернетга кираман, шаҳар айланаман.

Бизда Вильянуева Билан бунданда бафуржа сухбатлашиш учун вакт хам, имконият хам етарли эди. Бирок Узбекистонге келганига хали бир ой хамбулмаган футболчини ортиыча саволлар Билан кийнашни хохламадик. Насиб килса, «Курувчи» иштирок этаётган учта фронтдаги курашларда галаба козонса, биз энди мехмон Вильянуэва Билан эмас, кахрамон Вильянуэва Билан сухбатлашамиз.Умуман олганда унинг узини тутиши, узбекларга хос мехмондустлиги бизга манзур булди. Айникса хайрлашув чогида унинг соф узбек тилида «Хайр, рахмат» деб куйиши бизни кувонтириб юборди. Дарвокъе, Вильянуэва жамоадошлари ёрдамида узбек ва рус тилларини хам урганишга киришибди. Ундан бу хакда сураганимизда «на лево», «на право», «перед», «назад», «удар» ва янабир канча керакли сузларни билиб олганини айтди. Машаккатли ишлрида унга омад тилаб коламиз.

Диёр ИМОМХЎЖАЕВ

“Арсенал”, “Челси”, “Тоттехэм”, “Интер”, “Милан”, “Реал” Мадрид, “Барселона”, “Валенсия”, “Лион”, “Фенербахче” ва “Қурувчи”! Ҳайрон бўлаётгандирсиз ушбу жамоаларнинг қандай боғлиқлик томони бор деб? Балки сизни ҳайрат кўчасига етаклаган нарса “қалдирғочлар”нинг Европа гранд жамоалари қаторида тилга олинишидир? Бу нафақат сиз-у биз учун, балки бутун МДҲ мамлакатлари, боринг ана бутун дунёдаги Самуэл Это’Ога бефарқ бўлмаган футбол ихлосмандларини шошириб қўйди. Сабаби “Қурувчи” ҳақиқатдан ҳам камерунлик жахон юлдузига жиддий таклиф билан чиқди.

             Ушбу хабар оммага етиб боргани ҳамоноқ, жахон оммавий ахборот воситалари учун яхшигина янгиликлар манбаига айланиб қолди. Айниқса, рус интернет сайтлари бу борада энг катта “жонбозлик” кўрсатишди. Улар Россиянинг мана-ман деган клублари эплолмаган ишни Ўзбекистоннинг энди атак-чечак қилаётган жамоаси амалга ошириши мумкинлигини хаёлларига хам сиғдира олишмасди. Ҳар куни турли хил миш-мишлар, янги-янги хабарлар мухлислар эътиборига ҳавола қилина бошланди. Кўча-куйда, ҳаттоки футболга умуман қизиқмайдиган кишилар ҳам Это’Онинг қай тариқа тошкентликлар сафига қўшилаётгани, унга неча пул ваъда қилинганлиги ҳақида жиддий бахсга киришишди. Расмий сайтлардаги ўнлаб нашрларда бу борадаги янгиликлар юз хил кўринишда талқин қилина бошланди. Бу воқеа тез кунларда ўз ечимини топади. Бироқ у қандай якун топишидан қатъий назар, ўтган икки хафта ўзбек футболида Это’О даври бўлди десак муболаға бўлмайди. Сабаби, бу орада шу мавзу кўтарилмаган куннинг ўзи бўлмади. Қанча гаровлар ўйналди, қанча чойхоналарга тушилди...

            Кўпчилик бу шов-шувлар атайлаб қилинди, бахонада “Қурувчи” ўз номини дунёга танитиб олди сингари фикрга борди. Воқеалар ривожини кузатгач эса, биз бошқачароқ фикрладик. Яъни бу воқеаларда ўйинчининг агенти энг катта роль ўйнади. У ўзи ва мижози энг мақбул вариантни танлаши учун анча-мунча шов-шувлар уюштирди. Келинг, воқеалар ривожини биргаликда тахлил қилайлик.

                                                           МУҚАДДИМА

            “Барселона” юлдузли таркиби билан ўтган мавсумни барбод қилди. Испания Примеросида азалий рақиби “Реал”дан ташқари “Вильяреал”ни олдинга ўтказиб юборган каталонияликлар энди Чемпионлар лигасини саралаш босқичдан бошлашга мажбурлар. Чемпионлар лигасининг амалдаги ғолиби – “Манчестер Юнайтед”га ярим финалда мағлуб бўлган “Барселона” мамлакат кубогида хам муваффақиятсизликка учради. Ўтган мавсум якунига кўра хеч қайси турнирда совриндор бўла олмаган жамоада қандайдир инқилобий ўзгаришлар қилиш давр талаби эди. Ана шунда клуб президенти Жоан Лапорта “жаррохлик” йўли орқали жамоага “янги қон қуйиш” стратегтясини танлади. У биринчи навбатда бош мураббий Райкаардни истеъфога чиқарди ва янги мураббий Хосеп Гвардиола билан келишган холда “қорни ва кўзи тўқ” юлдузларни трансферга қўйди. Ана шу тариқа Рональдино ва Замбротта “Милан”га, Деку “Челси”га, Эдмилсон “Вильяреал”га трансфер қилинишди. Бошида бу қора рўйхатда Самуэль  Это’О хам бор эди. Ана шунда асосий планга футболчининг агенти Хосе Мария Месальес чиқди.

                                                          КИРИШ  

            “Бундан ташқари (аввалги жумлалар бошқа мавзуда бўлгани сабабли тўлиқ келтириб ўтирмадик), “Қурувчи” ҳамда “Барселона” камерунлик машҳур ҳужумчи Самуэль Это’Онинг “қалдирғочлар” таркибига трансфер қилиниши масаласида ҳам келишиб олишди. Это’О иккинчи даврани Ўзбекистон чемпионатида ўтказиши мумкин. Камерунлик футболчидан кутилаётган энг асосий самара – биринчи галда, “Қурувчи”нинг Осиё Чемпионлар лигасидаги қатнашувида акс этиши лозим. Африкалик юлдуз Тошкентга 17 июль куни етиб келади.”

            Ушбу хабар “Қурувчи” ПФК расмий сайтида 14 июль куни чоп этилди. Хали кўпчилик ишониб улгурмаган хабарни (“1 апрелга хали анча бор-ку” дегувчилар хам топилди)  Ўзбекистон футбол федерацияси расмий сайти кўчириб босгандан сўнг у бутун дунёга тарқалди. Биз хозир ўша кундаги музокара, мулохаза ва мунозараларга тўхталиб ўтирмоқчи эмасмиз. Бу хақда кўп гапирилди ва хўп ёзилди. Биз тўхталмоқчи бўлганимиз – рақамлар ва жамоалар. Чунки бундан кейинги барча мавзулар фақат шунинг атрофида бўлди. Это’Онинг нархи ва у ўтмоқчи бўлган жамоалар сони кунига ўзгараверди.

                                                      АСОСИЙ ҚИСМ

Биз “Қурувчи” ПФК расмий сайтида шов-шувли хабар чоп этилгач, унга мос ва қарама-қарши фикрларни хронологик равишда келтириб ўтамиз. Воқеалар ривожи бир-бирига зид келиши мумкин, лекин юқорида айтиб ўтганимиздек, энг оптимал вариант танланиши учун гохида уйдирмалар хам хал қилувчи ахамиятга эга бўлади. Демак, “Қурувчи” ПФК сайтида хабар 14 июль куни эълон қилинди. Воқеалар ривожи эса узоқ куттирмади...

15 июль. “Қурувчи” ФК “Барселона” ҳужумчиси Это’О учун 40 миллион доллар таклиф қилди. Ҳужумчи 17 июль Тошкентга ташриф буюриб тиббиёт кўригидан ўтади. Шундан сўнг ўйинчи билан музокаралар бошланади”.  Испаниянинг Sport.es. нашри тарқатган бу хабар хақиқий “бомба” бўлди. Зеро бу хабарни на “Қурувчи”, на “Барселона” клублари тасдиқламаган бўлсалар-да, бу ерда “мўлжал” аниқ нишонга олинганди. Яъни “ким Это’Ога даъвогар бўлса, унинг тахминий нархи шундай” деган фикрни илғаш қийин эмасди. Это’Онинг 17 июлда Тошкентга келиши хақида “Қурувчи” сайтида хам ёзилганди. Лекин у ерда тиббиёт кўригидан ўтиш тўғрисида хеч нарса дейилмаганди. Унинг эрталаб учиб келиб, кечқурун қайтиб кетиши хам аввалдан маълум эди. Яъни у ўзи учун номаълум юртни ўз кўзи билан кўриш, клуб инфратузилмаси билан яқиндан танишишни мақсад қилганди. Ва албатта сафар давомида музокаралар бўлиши хам аввалдан белгиланганди. Лекин олғир менежерлар бундан унумли фойдаландилар: тиббиёт кўриги ва ваъда қилинаётган нарх қолган “харидорларни” шошириши керак эди. Амалда худди шундай бўлди хам.

16 июль. “Испаниянинг “Валенсия”си “Барселона” ҳужумчиси Самуэль Это’Они харид қилиш учун 25 миллион евро тўлашга тайёр. “Кўршапалаклар” бош мураббийи Унай Эмери жамоа ҳужум чизиғида Давид Вилья-Самуэль Это’О жуфтлигини кўришни хохлаяпти. Аввалроқ камерунлик футболчи мабодо “Барселона”ни тарк этса ҳам фақат Чемпионлар лигаси қатнашчиси бўлган клубга ўтиши тўғрисида бир неча бор таъкидлаганди”. Яна ўша Sport.es. (Это’О агентлари билан яхши муносабатда бўлса керак) тўқиб чиқарган (бу хақда қуйида билиб оласиз) хабар хам аниқ мақсадни кўзлаганди. Яъни 25 миллион еврони долларга чақсак тахминан аввалги нарх вужудга келарди. Боз устига “бозор” бошланганди. “Валенсия” бошлади, ким давом эттиради” қабилида. Ўша “ким” кимлардан иборат бўлиши эса учинчи жумла, яъни Это’Онинг фикрларида аниқ кўрсатилганди. Маълумки, “Валенсия” ўтган мавсумда миллий чемпионатда бор-йўғи 10-ўринни эгаллаган ва Чемпионлар лигасидан мосуво бўлганди. Шу боис хам, учинчи жумладан “Чемионлар лигаси иштирокчилари, отни қамчиланглар” қабилидаги фикрни илғаш қийин эмасди. Бунинг учун эса рўйхатдан “Валенсия” чиқиб кетиши керак эди. Худди шундай бўлди хам.

17 июль. “Валенсия” матбуотда пайдо бўлган “Барселона”нинг камерунлик ҳужумчиси Самуэль Это’Они харид қилиши ҳақидаги маълумотни рад этади. “Сўнгги пайтларда турли хил матбуотда тарқатилаётган хабарларга клубимиз расмий баёнот беради: ҳужумчи Самуэль Это’Они харид қилиш бу йилги режаларимизда йўқ. “Валенсия” вакиллари бу футболчи билан хеч қандай алоқада бўлишмаган”. Клубнинг расмий сайтида чоп этилган бу баёнот хамма нарсани ўз ўрнига қўйиши керак эди. Деярли. Сабаби Это’Онинг “бошини очиқ” қилиш учун энди “Қурувчи” вариантини хам чеккага суриш керак эди. Шундай бўлди хам.

18 июль. “Мавсумнинг энг шов-шувли трансфери амалга ошмай қолди. Самуэль Это’О “Қурувчи”да ўйнамайдиган бўлди. Камерунлик футболчи “Қурувчи” таклиф қилган 40 миллион евролик контракт, шунингдек борди-ю, унга имзо чекса бонус сифатида қўшимча бериладиган 10 миллионни рад этди. Ўйинчига хозирча “Арсенал” ва “Челси” қизиқиш билдиришмоқда”. Франциянинг L'Equipe нашри тарқатган бу хабар хаммасидан ўтиб тушди. Сабаби Это’О бир кун аввал Тошкентга ташриф буюриб “Қурувчи” раҳбарлари билан учрашган, матбуот анжуманида тошкентликлар унга таклиф билан чиқишгани ва у Испанияга қайтгач, “Барселона” рахбарлари билан учрашувдан сўнг ўз қарорини биринчи бўлиб “Қурувчи” рахбарларига айтишини маълум қилганди. Эртасигаёқ L'Equipe тарқатган хабарда футболчини ўз сўзида турмаслигида айблаш нотўғри. Бу трансфер бозорининг қоидаларидан бири бўлиб, Европанинг гранд жамоаларини сергаклантирувчи ўзига хос чақириқ эди. Худди шундай бўлди хам.

19 июль. “Барселона” Дидье Дрогбага эгалик қилиш учун “Челси”га 10 миллион фунт ва унга қўшиб Самуэль Это’Они таклиф қилди. Хабар қилинишича, “Челси” бу вариантни қабул қилмади ва Дрогбага янги шартнома таклиф қилди”. Испаниянинг El Mundo Deportivo нашри тарқатган бу хабар анча қалтис эди. Сабаби, “Это’О “Барселона”га керак эмас ва клуб манфати учун у арзон-гаровга хам бериб юборилиши мумкин” деган маънони англатарди. Вазиятга ойдинлик киритиш учун Самуэл “Барса” рахбарияти билан учрашиши шарт эди. Шундай бўлди хам.

19 июль. “Барселона” ҳужумчиси Самуэль Это’О клуб спорт директори Чики Бегиристайн ва бош мураббий Хосеп Гвардиола билан учрашди. Футболчи хозирча унга бошқа жамоалардан қизиқарли таклифлар бўлмаганлигини таъкидлади. Клуб рахбарияти хам камерунлик футболчидан воз кечиш нияти йўқлигини билдирди. Футболчи тиббий кўрикдан ўтди ва жамоа билан Шотландиядаги биринчи йиғинга тайёргарлик кўрмоқда”. Испаниянинг обрўли нашрларидан хисобланмиш Marca нинг бу хабари яна кўпчиликни ўйлантириб қўйди. Чунки Гвардиола бу йил “Барса” таркибида Это’Ога умид қилмаётгани ва ўз навбатида Это’Ога ўнлаб клублардан таклиф бўлаётганидан хамма хабардор эди. Шунинг учун бундай расмиятчиликни кўпчилик тушунмади. Фақат бир кунга. Чунки эртасидан яна “ланди-ланди, ўйинимиз бошланди”.

20 июль. “Барселона” ҳужумчиси Самуэл Это’О унга қайси клублардан таклиф тушганини ошкор қилди. “Менга “Интер”, “Тоттенхэм” ва “Челси” клубларидан таклиф бўлди”. Футболчи Setanta Sports нашрига берган интервьюсида ана шу сўзларни изҳор этди. Яна тушунмовчилик: кеча хеч қандай таклиф йўқ эди, бугун эса бир йўла учта. Лекин юқорида айтганимдек, бу хам трансфер бозорининг қоидаси. Қолаверса, хорижда хар бир шов-шув муносиб нархланади. Лекин шов-шув ўзимизнинг нашрлардан чиқса-чи?

21 июль. “Қурувчи”дан ташқари Англиянинг “Тоттенхэм” ва “Арсенал”, Италиянинг “Милан”, Испаниянинг “Валенсия” ва Туркиянинг “Фенербахче” клубларидан таклиф олган Самуэл Это’Онинг 6 август куни Тошкентга келиши ва пойтахт клуби билан ярим йиллик шартномага имзо чекиши эхтимолга яқин бўлиб турибди. Тўғри-да, ўз иши учун хафтасига $ 180 минг атрофида хақ олиш имконияти бўлгандан кейин нима учун келмаслиги керак?”.  Uz.Report.com , бизнес маълумотлар портали тарқатган бу хабар кескинликда хаммасидан ўтиб тушди. На “Қурувчи”, на “Барселона”, на Это’Онинг ўзи Тошкентга қайтиб келиш борасида хали “чурқ” этмаганларида аниқ келиш куни ва оладиган маошигача айтиб бериш учун катта матонат керак. Агар ростдан хам бу иш амалга ошса бу портал дунёдаги барча нашрларни бир “чўқишда” қолдириб кетган бўлади. Бироқ бу хам уйдирмалардан бири бўлса, унда халқаро трансфер шов-шувларига “шубхасиз бизникилар” хам аралашганликнинг гувохи бўламиз. Энг қизиғи, худди шу куни яна икки томон бир-бирига зид маълумотлар билан чиқиш қилишди.

21 июль. “Это’О “Барса”да яна бир мавсум қолиши хам эхтимолдан холи эмас. Агар мақбул таклифлар бўлмаса, у хеч қаерга кетмайди. Бизда хозирча бир қанча таклифлар бор, лекин улар турли сабабларга кўра бизни қониқтирмаяпти”. Ўйинчининг агенти Хосе Мария Месальеснинг ушбу сўзларини Sky Sports келтирган. Энди бунисин эшитинг:

21 июль. “Барселона” билан Шотландияда машғулотларда қатнашаётган Самуэль Это'О ўз келажагига ойдинлик киритиш учун клуб спорт директори ва каталонияликлар бош мураббийи билан учрашди. Гвардиола бу сафар хам ушбу мавсумда футболчига умид билдирмаётганига шаъма қилиб, у бемалол бошқа жамоа ахтариши мумкинлигини қистириб ўтди” . TMW нашри тарқатган бу хабар Это'О ва унинг агенти фойдасига ишламаслиги аниқ. Сабаби “Барса” улар учун олтин заҳирасидек манба эди, яъни агент таъкидлагандек, бошқа таклифлар уларни қониқтирмаганда, заҳирада “Барселона” варианти бор эди. Лекин бош мураббийнинг юқоридаги фикрларидан кейин... Боз устига каталонияликлар президенти Лапорта Это'Онинг нархини қатъий белгилаб, вазиятни янада чигаллаштирди.

21 июль. “Барселона” Это'Они 50 миллион евродан камига қўйиб юбормайди”. Президентнинг ушбу сўзларини оммага етказган Marca, кетидан “Барса”нинг аввалги трансферларини эслатиб ўтди. Унга кўра Деку билан Рональдинони қўшиб хисоблаганда, Каталония клуби улар учун 35 миллион евро атрофида  пул ололганди холос. Демак, камерунлик ҳужумчини “Челси” сингари бадавлат клуб сотиб олмаса, бошқа харидор чиқмаслиги аниқ. Тўғрида, “Милан”га Кака учун 100 миллиондан ортиғини таклиф қилаётган “Челси” учун 50 миллион муаммоми? Бироқ...

22 июль. “Камерунлик футболчи Самуэль Это'О унга “Челси”, “Интер” ва “Тоттенхэм”дан таклиф тушганини айтиб ўтганди. Бироқ “Челси” бу фикрни рад этмоқда. “Клуб Это'О борасида хеч қандай таклиф билан чиқмаган”. Клуб вакилининг бу баёнотини Sky Sports келтирган. Бу нима, боши берк кўчами? Йўғ-э, футбол бозорида акула бўлиб кетган ишбилармонлар осонликча таслим бўлишмайди. Исбот керакми, мархамат...

23 июль. “Барселона” мураббийи Гвардиола умид билдираётган Самуэль Это'Они Мадриднинг “Реал” жамоаси ўз сафида кўришни хохлайди. Қироллик клуби устози Бернд Шустер клуб раҳбарияти билан учрашувда шу фикрни билдирган. “Реал” каталонияликларга 35 миллион евро таклиф билан чиқишни режалаштирмоқда. Ушбу хабарни тарқатган Россиянинг Kulichki агентлиги азалий икки рақибни яна бир-бирига қарши қилиб қўйишни режалаштирмагандир. Бу ҳақда сал кейинроқ. Сабаби, Это'О борасидаги бахсларни четдан зимдан кузатиб турган “Қурувчи” расмий сайти навбатдаги хабар билан яна барчанинг диққат марказига тушди.

24 июль. “БАРСЕЛОНА” БИЛАН ШАРТНОМА ИМЗОЛАНДИ сарлавхали хабарнинг тўлиқ матни қуйидагича: Аввал хабар берганимиздек, “Қурувчи” ПФК жаҳоннинг етакчи клубларидан бири – Испаниянинг “Барселона”си билан яқин ҳамкорлик ришталарини ўрнатди ҳамда дастлабки лойиҳаларни ҳаётга татбиқ қилишни бошлаб юборди.

Ушбу ҳамкорлик доирасида, “Қурувчи” ПФК яқин 18 ой ичида Каталониянинг “Барселона” клуби билан ўртоқлик учрашуви ўтказишга келишиб олди. Шартнома бандларига кўра, ушбу баҳс Тошкентда 2010 йилнинг 31 январига қадар ўтказилиши режалаштирилмоқда. Испанлар билан “Қурувчи” клуби ўртасида кечадиган ўртоқлик учрашувининг аниқ муддати кейинроқ маълум қилинади. Лекин ҳозирданоқ шуниси аниқки, ушбу баҳс “Барселона” клуби расмий ўйинлардан бўш бўлган кунлардан бирига белгиланади.

Бундан ташқари, “Қурувчи” жамоаси шу йилнинг ўзидаёқ жаҳондаги машҳур стадионлардан саналмиш “Ноу Камп”да бир нечта машғулотлар ўтказади. Ушбу машқлар Рождество байрами туфайли Испания чемпионатида эълон қилинадиган таътил кунлари олиб борилади.

Яқин ўртада жамоамиз Барселонага сафар уюштиради ҳамда “Миниэстади” стадионида футболчиларимиз “Барса” мураббийлари иштирокида қатор машғулотлар ўтказишади. Айнан шу пайтда иккала клуб ўртасида келишилган яна бир ўртоқлик ўйини бўлиб ўтади.

Барчага маълумки, 17 ва 21 июль кунлари “Барселона”нинг уч футболчиси - Самуэль Это’О, Карлес Пуйоль ва Андрес Иньеста “Қурувчи” ПФКнинг таклифи билан Тошкентда махсус лойиҳалар билан бўлиб қайтишганди”. Бу сафар бунга ишониш керакми ёки йўқми деган саволга ҳожат қолмади. Сабаби, худди шу куннинг ўзида “Барселона” клуби расмий сайти ҳам юқоридаги маълумотни тасдиқлади. Бу биринчи навбатда Это’Онинг “Қурувчи”га келиш-келмаслигига бефарқ бўлмаётган юртдошларимизни тинчлантирди. Демак, бу гаплар хавоий эмас, балки жиддийдир. Бунга эртак сифатида қараётган хорижий нашрларни эса ўйлантириб қўйди. Улар “Қурувчи” яна шов-шувни бошлабди деб бонг уришларига улгурмасдан “Барселона” сайти тасдиғи хамма нарсани ўз ўрнига қўйди. Энг мухими, бу маълумот энди берилган бўлса-да, ҳамкорлик анча олдин бошлангани барчага аён эди. Аввал Это’О, сўнгра Пуйоль, Иньеста ва Фабрегасларни Тошкентга ташриф буюришлари ана шу ҳамкорлик самараси эканлиги хеч кимга сир бўлмай қолди. Энди фақат битта савол қолганди. Это’О тақдири нима бўлади?

24 июль. “Мен бу маълумот қаердан олинганини билмайману, лекин биз Это’О билан қизиққанимиз йўқ. Сабаби, “Барселона” бизга ўйинчиларини шунчаки сотмаслигини мен яхши биламан”. “Реал” президенти Рамон Кальдероннинг бу интервьюси яна ўша Marca да чоп этилган. Демак, “Челси”дан кейин “Реал” ҳам Это’Они рад этди. Камерунлик футболчи эса бу вақтда “Барселона”да мавсумолди машғулотларини бошлаб юборди. Шотландияда йиғинларни ўтказаётган каталонияликлар 24 июль куни мавсумдаги биринчи ўртоқлик учрашувини ўтказдилар. Махаллий “Хайберниан” жамоаси билан ўйин “Барса”нинг йирик (0:6) ҳисобидаги ғалабаси билан якунланди. Это’О ўйин тугашига 25 дақиқа қолганда Гудьонсеннинг ўрнига майдонга тушди. Гвардиола асосий таркибнинг ҳужум чизиғида Анри, Месси ва Гудьонсенларни туширди ва... хали улар билан хам қаноатланмаётганлигини яширмади.

25 июль. “Ҳужум чизиғимизни “Арсенал”дан Эммануэль Адебайор ва “Челси”дан Дидье Дрогба кучайтиришлари эҳтимолдан холи эмас. “Барселона” доимо яхши футболчилар билан қизиқиб келган. Шу жумладан Адебайор ва Дрогба хам бизнинг қизиқишимизда. Лекин Европада бошқа кучли футболчилар хам бор”. Daily Mail нашрига интервью берган Гвардиоланинг сўзларига ҳеч ким шубҳа қилмайди. Лекин нега бу рўйхатда Это’О йўқ? Ёки олдингдан оққан сувнинг қадри йўқ деб шунга айтишармикан?         "Барселона" спорт директори Чики Бегиристайннинг сўзларига қулоқ солсак, аксинча, Это’О жуда қадрлига ўхшайди.

25 июль. “Агар мадридликлар Это’Ога харидор бўлсалар, уни 110 миллион фунтдан камига ола олмайдилар. Лекин Самуэль бошқа клуб билан шахсий шартномасини келишиб олса, биз уни арзонроққа хам беришимиз мумкин”. tribalfootball.com. сайти келтирган хабар хеч бўлмаганда битта хақиқатни ойдинлаштирди. Это’О мақбул нархга сотилиши мумкин, фақат “Реал”га эмас. Нима хам дердик. Мантиқий фикр. 26 июль куни “Барселона” Шотландияда иккинчи ўртоқлик учрашувини ўтказиб яна йирик ҳисобда (5:1) ғалаба қозонди. Бу сафар хам каталонияликлар қурбони махаллий жамоалардан бири "Данди Юнайтед" бўлди. Это’О иккинчи бўлим бошида Анрини алмаштирди. Демак, Гвардиола барибир уни синаб кўраяпти. Лекин...

26 июль. “Барселона” клуби рахбарияти ўзига бошқа жамоа топишни буюрган Самуэль Это’О Франциянинг етти карра чемпиони “Лион” жамоаси сафиги қўшилиши мумкин. Иккала клуб президентлари Жоан Лапорта ва Жан-Мишель Олас камерунлик футболчининг трансфери ҳақида дастлабки музокараларни олиб бордилар. Лионликлар президенти бу борада қуйидаги фикрларни билдирди. “Хаммаси бош мураббийимиз Клода Пюэлга боғлиқ. Агар у Чемпионлар лигасидаги ғалабимиз учун менга Это’О ёки Дрогба керак деса, биз уларни қўлга киритиш учун барча воситаларни ишга соламиз. Хатто уларнинг нархи ёзги трансферларга мўлжалланган миқдордан ошиб кетса хам”.  Бу хабарни жамоатчиликка бизга таниш бўлган L'Equipe етказди. Эртасига эса испаниялик нашрлар бу таклифга “Барса”нинг жавобини етказдилар.

27 июль. “Каталония клуби “Лион”га Это’О ни Карим Бенземага алмашишни таклиф қилаяптилар, бироқ бу француз клуби рахбариятини қониқтирмаса керак”. Демак бу вариантнинг хам келажаги йўққа ўхшайди. Худди шу куни Камерун футбол федерацияси Пекин Олимпиадасида қатнашадиган терма жамоа рўйхатини эълон қилди. Хали ўз келажагини хал қилмаган юртдошлари холатини тушунишган чоғи, федерация рахбарлари бу рўйхатга Самуэль Это’О ни қўшишмади.

Жамоадошлари холатини шунингдек “Барселона” етакчилари хам тушинишди ва уни қўллаб-қувватлашга харакат қилишди. Goal.com бу борада “Барселона”нинг аргентиналик легионери Лионель Мессининг фикрларини келтирди: “Самуэль жамоамиздан кетмаслигига умид қиламан. Жахонда у сингари марказий хужумчи бошқа топилмайди. У доимо юқори даражадаги футбол намойиш этиб келган. Это’О – жамоамизнинг ажралмас қисми ва намунавий профессионалдир”. www.marca.es эса бу борада Андрес Иньестанинг фикрларини беради: “Саму - жамоада бундан буён хам бирга ўйнашни хохлайдиган ўйинчиларимдан биридир. У менинг дўстим ва доимо ёнимда. У ўзимизда қолишини жуда хохлардим. Афсуски, бу бизга боғлиқ эмас. Лекин у жамоада қолса барча учун энг мақбул йўл бўларди”.  Тўғри, Это’Онинг қолиш-қолмаслигини футболчилар хал этишмайди. Бироқ, клуб раҳбарлари уларнинг фикрлари билан хисоблашишлари мумкин. Агар клуб манфаати йўлида бошқа таклиф бўлмаса. Лекин...

28 июль. “Барселона” ҳужумчиси Самуэл Это’О бундан кейинги фаолиятини “Ювентус”да давом эттириши мумкин. Каталония клуби уни Давид Трезеге билан алмашишни кўзлаяпти. Франциялик ҳужумчи жамоада бразилиялик Амаури пайдо бўлганидан норози ва клубни тарк этиш ниятида. Боз устига Трезегенинг “Барса” сафига қўшилишини Гвардиола хам хохлаяпти. Адебайор ва Дрогба вариантларидан кўра Трезеге номзоди кўпроқ воқеликка яқин”. Tuttosport нинг бу янгилиги яна карталарни аралаштириб юборди. Рональдино, Деку, Замбротта, Эдмилсон каби етакчиларини осонликча қўйиб юборган “Барселона” клуби раҳбарияти Самуэл Это’О масаласида бундай қийинчиликка дуч келишини тахмин қилмаганди. Ниҳоят, барча масъулиятни яна клуб президенти Жоан Лапорта ўз зиммасига олди.

29 июль. “Бир нарса аниқ - Это’Онинг “Барселона билан амалдаги шартномаси бор. У мавсумолди йиғинларини жуда юксак савияда ўтказаяпти ва келаётган мавсумни ҳам жамоамизда ўтказиши эҳтимолдан холи эмас. Унга жуда кўплаб бўлаётган таклифларга келсак, бунинг ҳайрон қоладиган жойи йўқ. Это’О ўз амлуасида жаҳоннинг энг кучли футболчиларидан бири ҳисобланади”. Ниҳоят, қаҳрамонимиз агенти Хосеп Мария Месаллес хам хозирги вазиятга ўз муносабатини билдирди.

29 июль. “Самуэлда “Лион”дан хеч қандай таклиф йўқ. Бу хақда “Барселона” дан хеч ким менга хеч нарса демади. Шунингдек, “Лион” хам мен билан алоқага чиққани йўқ. Это’О ўзи учун жамоа ахтариши керак эмас. У одатдагидек ишлаши керак. Агар “Барселона” уни сотишни истаса, харидорни хам клубнинг ўзи ахтариши керак. Менда “Барселона” Самуэлдан воз кечмоқчи деган маълумот йўқ. Демак, у хозир хам жамоанинг тўлақонли аъзоси”.

                                                           ХУЛОСА

            Бу воқеага батафсил тўхталишимиз бежиз эмас. Самуэл Это’Онинг хозирги холатини оддий деб бўлмайди. Бу йил хам Европа трансфер бозорида анча шов-шувли харидлар бўлди. Лекин улар деярли силлиқ амалга оширилди. Уларнинг хеч қайсиси Это’О холатига ўхшамайди. Биз бу воқеалардан қуйидаги хулосаларни чиқарсак бўлади. “Қурувчи” Это’О га таклиф билан чиққани рост. Это’О “Қурувчи”га дархол “йўқ” демагани хам рост. Демак ўзбек жамоаси трансфер бозорида гранд жамоалар оёғи остида қолиб кетгани йўқ. Агар камерунлик футболчи охир-оқибатда “Қурувчи”ни танласа, бундан нафақат “алдирғочлар”, балки бутун ўзбек футболи ютади. Мабодо, бу вариант амалга ошмаганда хам “Қурувчи” барибир ютуқда қолди. Уни бутун дунёда танишди, билишди. “Барселона”дек буюк жамоа билан ҳамкорлик қилиш мумкинлигини яқин-яқингача хаёлимизга  хам келтиро олмасдик. Қурувчилар бу борада хам “қалдирғоч” бўлишди.

Диёр ИМОМХЎЖАЕВ

Ушбу интервьюни амалга ошишида кўмаклашгани учун “Бунёдкор” ФК матбуот хизматига миннатдорчилик билдирамиз”. Одатда мақола ниҳоясида келтириладиган юқоридаги жумлаларни унинг бошида беришимизнинг ўзига хос сабаби бор. Агар матбуот хизматидаги яқинларимиз ўртага тушмагнларида бу интервью ҳам бўлмасди. “Ҳали ҳеч нарса аниқ эмас, ҳали иш бошлаганим ҳам йўқ...”. Интервью ҳақидаги илтимосимизга Миржалол аканинг жавоблари шу қабилида бўлди. Ниҳоят улар ўзлари учун қадрдон бўлиб қолган матбуот хизмати ҳодимларига “йўқ” дея олмадилар ва кўпчилик интиқлик билан кутаётган сухбат амалга ошди.

Миржалол ака, аввало миллий терма жамоага бош мураббий этиб тайинланганингиз билан самимий қутлаймиз. Бу хабарни кимдан ва қай тариқа эшитдингиз?
Самимий табрик учун рахмат. Бу хабарни биринчи бўлиб мен ЎФФ президенти Мираброр ака Усмоновдан эшитдим. 18 сентябрь куни кечқурун менга ЎФФдан қўнғироқ қилиб, эртага терма жамоа мураббийлар кенгаши бўлиб ўтиши ва унда қатнашишим лозимлигини айтишди. Белгиланган вақтда федерацияга етиб келдим. Лекин мен аввал ЎФФ президенти қабулида бўлишимни уқтиришди. Мираброр ака мен миллий терма жамоани қабул қилиб олишим зарурлигини айтдилар. Бу мен учун кутилмаган янгилик эди. Шу боис нима дейишимни ҳам билолмай қолдим. Сўнг, Мираброр Зуфарович барча мураббийлар ва мутахассислар иштирокидаги йиғилишда бу қарорни эълон қилдилар. Очиғи, яқин орада бу қадар ҳаяжонланмагандим.

Олдингизга қандай вазифа қўйилди?
Биринчи вазифа янги мураббийлар штабини тузиб чиқиш.

Қандайдир натижаларни қўлга киритиш борасида...
Бу борада ҳеч қандай гап бўлгани йўқ. Биринчидан, Жахон чемпионати 2010 йўлланмаси учун кураш тўхтагани йўқ ва уни қўлга киритиш вазифасини хали ҳеч ким бекор қилгани йўқ. Иккинчидан, мураббийлар штабининг ўзгариши ўз-ўзидан терма жамоадаги ўзгаришларни ҳам англатади. Биз таркибни янгилашимиз, тактика ва стратегияда ўзгаришлар қилишимиз лозим. Бир сўз билан айтганда Жахон чемпионати 2010 учун курашни давом эттирган холда, кейинги йирик мусобақаларга хозирдан замин яратишимиз талаб этилади.

Унда дастлабки вазифа, яъни, янги штаб тузиш амалга оширилдими?
Мен ўз таклифимни бердим, лекин якуний қарорни ЎФФ рахбарияти қабул қилади.

Ҳеч бўлмаса номзодлар ҳақида маълумот бера оласизми?
Терма жамоа штаби якдил ҳамфикрлардан иборат бўлса, мақсадга эришиш осонроқ кечади. Шу боис ҳам мен ёрдамчиликка ўзим яхши билган ёрдамчиларни – Амет Мемет (“Бунёдкор” катта мураббийи – Д.И.) ва Игорь Шквиринни таклиф қилдим. Дарвозабонлар билан ишлашни эса Петр Гизимчукка ишониб топширмоқчимиз.

Сизга Вадим Абрамов ҳам ёрдам бериши ҳақида гап-сўз бўлганди...
Такрор айтаман, мен ўз таклифимни бердим, якуний қарорни эса ЎФФ раҳбарияти қабул қилади.

ЎФФ билан шартнома имзоладингизми?
Мен футболчилик пайтимдаёқ шартномага оддий бир қоғоз сифатида қараганман. Хозир ҳам шартнома имзолашни биринчи галдаги вазифа деб ҳисобламайман. Терма жамоани бошқаришдек масъулиятли вазифани менга ишониб топширишган экан, бутун куч ва билимларимни шу ишга сарфлайман. То шу лавозимда керак бўлгунимча. Лекин штаб тасдиқлангач, барчамиз билан шартнома имзоланишини ҳам яхши биламан.

Тасдиқдан сўнг Рауф Инилеев билан кўришдингизми? Бу хабарни у иши қандай қабул қилди?
Мендан аввал ЎФФ президенти қабулида Рауф Толгатович бўлган. Сабаби у биринчилардан бўлиб мени қутлади ва нима ёрдам керак бўлса, доим тайёрлигини билдирди. Инилеевни бошқа лавозимда бўлсада, федерацияда қолдиришганини ҳам тўғри қарор деб ҳисоблайман. “Осиёнинг энг яхшимураббийи” соврини шунчаки берилмайди. Осиё ўйинлари ва Осиё чемпионатидаги ёрқин ғалабалар, Жахон чемпионтаи 2010 нинг 1,2 ва 3-саралаш босқичларидан муваффақиятли ўтишимизда бу мутахассиснинг катта ҳиссаси борлигини унутмаслигимиз керак.
   
Рауф Инилеев миллий термага барча кучли футболчиларни жалб этган эди. Хозир таркибни ниманинг, аниқроғи кимларнинг ҳисобига ўзгартириш мумкин?
Юқорида айтдим, биз хозирданоқ келаси йирик мусобақаларга замин яратишимиз лозим. Шундай экан, ўзгаришлар асосан ёшлар ҳисобига амалга оширилади. Келажак таркибнинг тахминий кўринишини октябрнинг охири ва ноябрнинг бошида Вьетнамда бўлиб ўтадиган халқаро турнирда синаб кўрамиз.

ЎФФ президенти терма жамоа сардори Шацкихни қаттиқ танқид остига олди. У энди жамоага жалб этилмайдими?
Бизда, аниқроғи сиз журналистларда негадир танқиддан сўнг ўша шахс фаолиятига нуқта қўйилиши шарт деган фикр ҳукмрон. Вахоланки, танқид келгусида бу хатолар такрорланмаслиги учун билдирилади. Максим терма жамоамиздаги энг моҳир тажрибали ҳужумчилардан бири. Бироқ сўнгги пайтда у Юрий Семиннинг схемасига мос келмаётгани учун “Динамо”да ўйин амалиётига эга бўлмаяпти ва бу ўз-ўзидан терма жамоада ҳам ўз таъсирини ўтказмоқда. Мен Максим билан бу борада жзиддий сухбатлашаман. Агар у танқидни тўғри қабул қилса ва оқилона хулосалар чиқарса, хали термамизга фойдаси тегиши аниқ.

Зико билан учрашдингизми, у билан ҳаморлигингиз қай йўсинда амалга ошади?
Биз у билан деярли ҳар куни биргамиз. 26 сентябрь кунги “Бунёдкор”нинг машғулотидан аввалги қисқа йиғилишда мен жамоа билан хайрлашдим, у эса саломлашди. Бу шунчаки, протокол учун қилинди. Хозир машғулотларни унинг ўзи тузаяпти ва ўтказаяпти. Мен эса доимо унинг ёнидаман ва нимагадир аниқлик киритмоқчи бўлса, биринчи мендан сўрайди. Шунингдек, биз терма жамоа ҳақида ҳам сухбатлашишга улгурдик.

Зико Япония терма жамоаси билан 2004 йилги Осиё чемпионатида зафар қучган, сўнг жамоани 2006 йилги жахон чемпионтаига олиб борган. Айтмоқчиманки, япон футболини у беш қўлдек билади. Шу муносабат билан Япония сафарига уни ҳам кетиши мақсадга мувофиқ бўлса керак...
Агар “Бунёдкор”нинг олдида муҳим учрашув турмаганида, балки шундай бўларди ҳам. 8 октябрь куни Австралияда Осиё чемпионлар лигаси ярим финалининг биринчи учрашувини ўтказадиган “қалдирғочлар”, 22 октябрь кунги жавоб учрашувига тайёргарлик кўрадилар. Агар Зико Австралиядан Японияга ўтса, у ердан 16 октябрь куни Тошкентга қайтади, демак бир ҳафтадан зиёд “Бунёдкор” билан бирга бўлмайди. Бу жуда катта муҳлат. Вахоланки, гап фақат “Бунёдкор”да эмас, ўзбек жамоаси илк бор ОЧЛ финалига йўл олиши мумкинлиги ҳақида кетмоқда. Япония билан ўйингача хали икки ҳафта муддат бор ва Зико билан бу жамоа ҳақида етарлича сухбат қуришга фурсат бўлади деб ўйлайман.

Сухбатимиз ниҳоясида “Бунёдкор”га ҳам тўхталсак. Билишимизча, клуб билан имзолаган шартномангиз муддати хали тугамаганди. Жамоани тарк этишингизни у ердагилар қандай қабул қилишди?
“Ватан манфаати учун олға!”. Клуб рахбарларининг менга берган оқ фотиҳалари шундай бўлди. Қолаверса, “тарк этишингиз” деган жумлага ҳам қўшилмайман. Мени мураббий сифатида “Бунёдкор” кашф қилди ва мен жамоа билан доимо биргаман. Жамоани Зикога топшириш маросимида ҳам қизиқ хол рўй берди. Дастлаб мен сўз олиб мен билан бирга ишлаганлари ва доимо максимал натижага интилганлари учун жамоа аъзоларига миннатдорчилик билдирдим. Сўнг жамоа сардори ёки етакчи футболчилардан бири туриб, у ҳам хайрлашиш олдидан гапириладиган “навбатчи” жумлаларни айтса керак деб ўйлагандим.
Бироқ ундай бўлмади. Биздан осонликча қутулмоқчимисиз, ким сизни қўйиб юборади...” футболчиларнинг билдирган фикрлари ана шундай бўлди. Гарчи улар хазиломуз айтилган бўлса-да, самимийлиги шундоққина сезилиб турарди. Ростдан ҳам шундай жамоадан кетиб бўладими?

Боз устига “ўчоққа ўт қалашдан, то димлангунича” ўзингиз қилгансиз, энди эса кимдир “тайёр сузиб олади”...
“Бунёдкор” ФК рахбарлари футболимиз ривожи учун жуда катта ишларни амалга оширмоқдалар ва шунга яраша ғалабаларни кутишга ҳақлилар. Жамоа бошида Қосимов турадими, Зикоми ёки умуман бошқа шахсми – бу у қадар ахамиятли эмас. Халқимиз халқаро майдондаги ғалабаларни соғиниб қолган ва бунга эришсак, барчамиз бирдек қувонамиз. Қолаверса, билишимча, ғолиб жамоага медаллар топширилаётганда 50 фоиздан зиёд учрашув иштирокчилари бу рўйхатдан ўрин оладилар. Мен ҳам шу тоифага кираман ва насиб қилиб медалларни қўлга киритсак, демак менга ҳам биттаси ажратилади ёки нотўғрими...
 

Диёр Имомхўжаев

“Пахтакор” марказий стадиони мухлислар билан тўлиб тошди. VIP ложа Осиё ва Ўзбекистон миқёсидаги энг машхур шахсларни ўзида жамлади. Сезаётган бўлсангиз журналистлар учун мўлжалланган бўш ўриндиқлар қолмади ҳисоби. Финал учрашувини томоша қилиш учун нафақат чарм тўп иҳлосмандлари, балки турли соха вакиллари, жумладан санаткор ва актёрлар ҳам ташриф буюришганини ўзингиз мана бу лавҳада кўриб турибсиз. Ҳа, бугун биз биринчи марта Осиё чемпионатини забт этишимиз мумкин!” 

Агар ўсмирлар ўртасидги Осиё чемпионати финалига Ўзбекистон терма жамоаси йўл олганида эди, Давлат Турдалиев шарҳни айнан мана шундай бошлаган бўларди. Аммо вакилларимиз мусобақадан чиқиб кетишса, бу турнирга бўлган қизиқиш ҳаддан ташқари тушиб кетаркан. Хаттоки коллеж ёки институтдан ноилож ташриф буюрадиган талабалар ҳам ўйинни ё кўришни хоҳлашмади, ёки “Спорт” канали уларнинг жонларига оро кирди. Яхшиямки Эрон ва Кореядан ташриф буюрган кам сонли ишқибозлар ўз жамоаларини қўллаб-турдилар. Йўқса ҳайхотдек “Пахтакор” стадиони жим-житлик қаърига сингиб кетармиди? Аммо ташкилотчилар қўлларидан-келган барча чораларни ишга солдилар. Чет элдан келган журналист ва футбол сохасига алоқадор кишиларнинг барчасига меҳмондўст Ўзбекистон жуда ҳам ёқиб тушганлигини уларнинг гап-сўзларидан ҳам билиб олса бўларди. Аммо Корея терма жамоаси бош мураббийи Ли Кванг Жонг ўзимиздан чиқиб қолди. Ўйиндан кейинги матбуот анжуманида “эронликлар биздан устунлик қилишди, бугун биз ўзимизга ўхшамадик” дейишини кутиб турганимизда, майдоннинг майсаси ва ўзбекистонлик ҳакамнинг баъзи хатти-ҳаракатлари маъқул келмаганлини билдирди.

Аммо битта нарсани эсдан чиқармаслик керак, Эрон ҳам худди шу майдонда ҳаракат қилди. Тўғри, Корея кўпроқ ўйинларини МҲСК стадионида ўтказди. Бизнинг майдонлар хали Кореяники каби Жаҳон чемпионатини ҳам беймалол қабул қиладиган даражаг етгани йўқ. Аммо премер лиганинг таърифга хожати бўлмаган майдонларида ўйнайдиган Гарри Кевил ҳам майдон ҳақида кўп гапирмаганди.
Очиғини айтганда Корея шу куни ўзига ўхшамади. Биз уларнинг “темир интизом” характерлари ҳақида оғиз кўпиртириб гапираётганимизда, ўйиннинг 30-дақиқасига келиб Осиё йўлбарслари битта ўйинчи кам бўлиб қолишга улгургандилар. Менимча, мана шу нарса уларнинг ўйинларига салбий таъсир кўрсатди. Хиссиётларини жиловлай олмаган Ким Дае Кванг майдондан чиқиб кетаётганида хали ҳам ўсмир эканлигини яшириб ўтирмади, мусобақадаги сўнгги ўйинни кўзларидаги ёш билан тарк этди. Қойил қолган томоним, кореялик мураббий ушбу вазиятдаги бор айбни ўзига олди. “Мен ўйиндан олдин шогирдларимга ортиқча хиссиётга берилиш керак эмаслигини тушунтиришим керак эди, айб менда бўлди” деган жавобидан кейин унга бўлган хурматим бир қадар ошди. Афсуски, унга чемпионлик насиб этмади. Эронлик ёш иқтидорлар ўзларининг бор имкониятларини майдонда кўрсата олдилар. Айниқса Мухсин Талебат ва Али Ҳайдарилар рақиб ўйинчиларига умуман тинчлик бермадилар. Ўзларининг индувидуал махоратлари эвазига бир неча бор ҳимоячилардан қочиб кетиб хавфли ҳужумлар ташкил этдилар. 38-дақиқада Корея дарвозасининг ишғол этилишида ҳам Мухсин Талебат катта рол ўйнади. Тўпни майдон марказида оддий вазиятда қабул қилиб олган ярим ҳимоячи рақибини жуда усталик билан алдаб ўтди ва катта тезлиги билан уни анча ортда қолдириб дарвозабон билан яккама-якка вазиятга чиқиб борди. Яхши ўйинчилар одатда бундай вазиятларни кўкка совурмайдилар.

Иккинчи тайм биринчисига қараганда анча шиддатли кечди. Биринчи бўлимнинг дастлабки 20 дақиқасида майдонда айтарли ҳужум ташкил қилинмаган бўлса, танаффусдан кейин жамоалар галма-гал хавфли зарбалар беришни бошладилар. Кўп вазиятларда кореяликлар ҳужумни якунлай олмаган бўлсалар, эронликлар аксинча бир неча бор дарвозабонни қийин ахволга солиб қўйдилар. Фақатгина Ким Тае Сунгнинг махоратигини ҳисобни йирик кўриниш олишидан сақлаб қолди. 62-дақиқага келиб катта сахнага яна ўша тиниб-тинчимас Кавеҳ Ризои чиқди. Жамоадошининг ажойиб тўп узатишидан сўнг ҳисобни 2:0 кўринишига олиб келди. Ўйиндан кейин ўзбек журналистларининг унга “Second Ali Dai” (Иккинчи Али Даи) дея берган таърифлари ёш ҳужумчини жуда тўлқинлантириб юборди шакил, кўпчилик билан тўпурарлиги учун берилган кубоги билан суратга ҳам тушди. Хуллас иккинчи тўпни ўтказиб юборганларидан кейин бир ўйинчи кам бўлиб ҳаракат қилаётган кореяликлар тақдирга тан бериб қўя қолишди. Ҳужумлар асосан улар қўриқлаётган дарвоза олдида кечди. Бунда эронлик ишқибозларнинг бутун ўйин давомида “Ё Али мадад!” (Али, ўзинг мадад бер!) дея қўллаб-қувватлаб туришлари ҳам катта ёрдам берди. Аммо улардан ҳеч бир жабхада қолишмаган, 17-секторнинг юқори қисмини қизил ранг билан безаб турган кореялик ишқибозлар жамоалрини руҳан тушириб қўйишмади. Бунга жавобан суюклилари ҳам мухлислари ҳаққи-хурмати ҳакам томонидан конпенсация учун қўшиб берилган сўнгги дақиқада жавоб тўпини киритишди. Ли Чанг ҳеч нарсани хал қилмайдиган голини кўзидаги ёшни артиб қўйиш билан нишонлашдан ўзга чора топа олмади. Эрон ўсмирлар ўртасидаги Осиё чемпионати ғолиби!

“Мен шогирдларимга майдонга ўртоқлик учрашувига тушгандек тушишларини буюрдим. Бу нарса бизнинг камроқ ҳаяжонланишимизни таъминларди. Шундай бўлди ҳам, ва биз ҳақли равишда ғалаба қозондик!” Дўстимеҳр Алининг ушбу сўнгги жумласи Осиё чемпионтига мантиқий якун ясади.

 Ғалати парадокс, Осиёнинг қаерида нотинчлик бўлса, ўша терма жамоа албатта Осиёни забт этмоқда. Лекин бизда минг бор шукрлар бўлсинки, хамма ёқ тинч. Аммо бу дегани ёшларимиз ҳам Саудяидан қуруқ қўл билан қайтадилар дегани эмас. Йил бошидаги 5 та умидимиздан 3 таси саробга айланди. Фақатгина Ахмад Убайдуллаев ва Миржалол Қосимовлар энди бизга мундиални тортиқ қилишлари мумкин. Биз эса ҳар доимгидек умид қилаверамиз, қилаверамиз, қилаверамиз...бундай завқли машғулотдан ҳечам чарчамаймиз!  
 

Диёр ИМОМХЎЖАЕВ
 

Ўсмирларимизнинг Осиё чемпионатларидаги умуман нурсиз иштирокларидан кейин (улардаги ҳавас қилса арзигудек иштиёқни ҳисобга олмаганда ўйинлари у қадар илиқ таассурот қолдирмади) барчанинг эътибори Саудия Арабистони стадионларига қаратилди. Ҳамманинг сўнгги умиди ёшларимиздан бўлса ҳам, гуруҳдан кейингина уларга бўлган эътибор бироз кучайди. Билмадим, ўсмирларимиз ўз уйларида ўйнаб туриб мундиалдан қуруқ қолиб кетганликлари, араб мамлакатидаги турнирда ёшларимизнинг муваффақиятга эришишларига шубха уйғотиб қўйганмиди, ҳар холда қизиқиш Австралия билан дурранг натижа қайд этилгандан кейин кучайиб кетди. Ахмад Убайдуллаев кўп йиллик меҳнатлари бесамар кетмаганлигини бутун Осиёга исботлай олди. Хаттоки Виктор Борисов бошчилигидаги терма жамоамиздан ҳам юқорироқ чўққига эришди.

Дарҳақиқат, Убайдуллаев бу кунларни салкам 10 йил кутди. “Пахтакор”даги фаолиятидан кейин “Чиғатой” болалар футбол мактабида иш бошлаган Ахмадака, бу ердаги фаолиятини10 ёшли болакайларга футбол асрорларини ўргатишдан бошлади. Миржалол Қосимов, Шуҳрат Мақсудов каби юлдузларни етказиб берган мактаб 2000 йилларга келиб янада кучайди. Сабаби бу ерда Сергей Арутюнов бошчилигида Марат Кабаев, Геннадий Денисов, Сергей Арслонов, Мурот Алиев, Фарход Магамедов, Ахмад Убайдуллаев каби ўз даврининг етук футболчилари турли ёшдаги болаларга мураббийлик қилишарди. Ҳар йилги шаҳар ва республика биринчиликларида уларнинг жамоалари албатта совриндорлар қаторидан жой оларди. Айниқса 1989 йилда таваллуд топган болалардан тузилган Убайдуллаев жамоаси ҳеч кимга “нон” бермайдиган жамоа эди. Бошқа футбол мактабларидан бу ерга келиб қўшилган болалар тезда жамоага кўникиб кетолмасдилар. Чунки бу ердаги машғулотлар бошқа жамоаларникидан тубдан фарқ қиларди. Кейинчалик ўйлаб қарасам, ҳар қандай машғулотни стадион атрофини 2-3 марта қуруқ югуриб айланиб чиқишдан бошлайдиган мураббийнинг машғулотларидан кўра, чигал ёзди машқларни тўп билан ҳамоханг тарзда олиб бориш жуда фойдали экан.

Эсимда, ҳар бир ўйиндан кейин рақиб жамоасининг энг яхши ўйинчисини биз эртанги машғулотда албатта учратардик. Мураббийлик билан селекционерликни бир вақтда олиб борадиган Ахмадака, ҳар қандай турнирдан 2-3 нафар яхши ўйинчиларни ўз жамоасига қўшиб оларди. Вилоятдан келган болаларга шароитлар дархол мухайё қилинарди. Осиё чемпионатида ажойиб ўйин кўрсатган Суннат Мамадалиев, Фозил Мусаев каби ўйинчилар Ахмад Убайдулаев жамоасига биринчилардан бўлиб қўшилишган. Улар “Чиғатой” футбол мактабига қарашли катежлардан бирида истиқомат қилишар, ҳар кунги машғулотлардан ташқари Ахмад аканинг кўрсатмаларига биноан якка холда машғулот ҳам олиб боришарди. Кейин жамоага Санъат Шихов келиб қўшилди. Дастлаб захирадан майдонга тушадиган йигит, кейинги йили чап қанот ярим ҳимоясини буткул ўзиники қилиб олди. Бугун эса ҳужумда ҳам ажойиб ўйин кўрсата олишига гувоҳ бўлмоқдамиз. Иван Нагаев эса кези келганда бир мавсумда 60 та тўп киритиб мавсум тўпурари бўлишдан чарчамасди. Ҳақиқий футболчи бўлиш ҳар кимга ҳам насиб қилавермас экан, 30 дан зиёд болалар ичида айнан шулар футболда қолишди, қолганлар эса турли сабабларга кўра ундан воз кечишди. Бир вақтлар Миржалол Қосимов “мен билан ўйнаган болалар ичида мендан яхши ўйнайдиганлар етарлича эди, аммо улар футболни охиригача давом эттира олишмади” деганда ўйланиб қолгандим. Кўриб турганингиздек бизнинг қахрамонлардан бошқалар ҳам футболнинг салобатига дош бера олмадилар.

Мен ўша пайтларни бежизга эсламадим. Бир кун келиб мен билан шуғулланган йигитлар, менга устозлик қилган мураббий Осиёда ўз сўзини айта олишларини ҳаёлимга ҳам келтира олмасдим. Аммо Убайдуллаев буни уддалади. Мен уни дастлаб кўрганимда сочлари қоп-қора эди. Шу даражага етгунча эса оқариб кетипти. Аслида ўсмирларимизнинг муваффақиятсизликларига селекция ишларининг яхши олиб борилмаганлигини сабаб деб биламан. Уларнинг таркибларига назар ташласангиз, жамоанинг 95 фоиз ўйинчилари “Пахтакор” аъзолари эди. Мен ушбу клуб ўйинчиларини ёмонламоқчи эмасман, аммо вилоятларда улардан кам бўлмаганлар етарли эканлигига ишонаман. “Чиғатой”нинг 1992 йилда таваллуд топган болаларига Сергей Арслонов мураббийлик қиларди. Келажакда ўсмирлар терма жамоасига айнан у мураббийлик қилади деб ўйлагандим, аммо Роберт Гай омадлироқ чиқиб қолди. Арслоновнинг имкониятларини ҳаммадан ҳам яхши билган Убайдуллаев уни ўзига ёрдамчи қилиб олди. Кўриб турганингиздек у адашмаган экан.

Осиё кубогига саралаш бахслари Тошкентда ўтказилганда, ёшларимизнинг ўйинлари менда илиқ таассурот қолдирмаганди. Аммо уларга миллий терма жамоа мураббийлари ҳам ҳавас қиладиган шароитлар яратиб берилди. Бир нечта давлатлардаги ўқув-машғулот йиғинлари, етарлича ўртоқлик учрашувлари жамоани яхлит бир кучга айлантирди. Ёшларимизнинг ўйинлари менга Геде давридаги терма жамоамизни эслатиб юборди. Ҳаммага маъқул келганди унинг ўйин услуби. Нихоят ёшларимиз ҳам Италия ва Германияга ўхшаб натижа учун ўйнай олишларини исботлашди. Аслида ҳимоячи бўлган Убайдуллаев ўз позициясини жуда яхши тайёрлади. Анчадан бери кутганимиз ҳимоячиларимиз ақлли ўйнашни ўрганишди. Кимларгадир бизнинг муваффақиятимиз тасодифдек кўриниши мумкин. Аммо бунинг тагида катта меҳнат ётганлигини унутмаслик лозим. Рақибларимиз биздан кўпроқ ҳужум қилишди, аммо сифат жихатидан биз ташкил қилган ҳужумлар Австралия мураббийини ҳам ҳайрон қолдирди. Борисов бошчилигидаги ёшларимиз Осиё чемпионтида иштирок этганларида Илёс Зейтуллаев порлаб чиққанди. Юве скаутлари буни ўз вақтида пайқаб уни Туринга олиб кетишганди. Бу сафар Шерзод Каримов ўзининг универсаллиги билан бошқа жамоа мураббийларининг ҳам олқишига сазовор бўлди. Агар у ўз устида ишлашни канда қилмаса, ким билади балки кучли бешликда ҳам ўйнаб кетса ажаб эмас. Аммо “Қизилқум” мураббийининг сўзлари кўпчиликни ўйлантириб қўйди. Унинг фикрича Шерзод Каримов жамоада юлдузлик касалига чалинган экан. Биз бу гапларнинг асоссиз бўлиб чиқишини жуда хоҳлардик. Ахир ёшлар ўртасидага Жаҳон чемпионатига чиқиш энг юқори чўққи эмас. Олдинда уни балки терма жамоа кутиб тургандир.

Аслида менга финал учрашувини ёритиш вазифаси юклатилганди. Лекин ўйиннинг нечанчи дақиқасида қандай воқеа содир бўлганлигини ёзиб мен барака топмайман, сиз эса уни ўқимай ҳам қўярсиз. Аслида чемпион бўлиш имкониятимиз ҳам етарли эди. Аммо Австралияга жавобсиз 3 та тўп урган терма жамоани енгиш ҳазилакам иш эмас. Биз амирлик футболчиларга муносиб рақиб бўла олдик. Ўйин жуда чиройли ва тезкор бўлди. Аммо ҳимоядаги бирозгина пала-партишлик, тўп оширишлардаги хатоликлар мағлубиятимизга сабабчи бўлди. Жарима зарбаси тепилган вақтда дарвозабонимиз салгина отилганда балки ўйин бошқача бўлармиди. Ҳа майли, ҳом ҳаёлларни давом эттирсак биз йирик ҳисобда ғалаба қозонишимиз ҳам мумкиндек бўлиб қолади. Суннатнинг зарбаси сал пастлаб учганда, Муроднинг зарбасини дарвозабон қайтармаганда ва ҳоказо... Яхшиси ёшларимизни узоқ сафардан муносиб кутиб олиш ҳақида ўйлаган маъқулроқ бўлса керак.

Давлат ака Турдиалиев қайта ва қайта таъкидлаганларидек, ёшларимизнинг ота-оналарига мингдан-минг рахмат. Ўғилларининг футболчи бўлиб Али аканинг итидек тўпни кетидан югуришларини истамаган оналар ҳам бугун ўғилларининг ажойиб ғалабаларидан фахрланадилар. 1994 йилдан бери тузукроқ натижа қайд этилиши хатто тушларига ҳам кириб чиқаётган мухлисларимиз ҳам ёшларимиз билан ғурурланадилар. Аламли мағлубиятларимизни бир амаллаб ёзиб юрган журналистларимиз ҳам энди бошқача кайфиятда қўлларига қалам оладилар. Ёшларимизнинг ёшлар йилига қилган совғалари барчамизга муборак. Ўзбекона характерни шакллантираётган ёшларимиздан энди Жаҳон чемпионатида муносиб иштирок этишларини кутиб қоламиз. Ҳозирча эса шунисига ҳам шукр.

P.S. Аслида шедевр мақола қилишга арзийдиган воқеа рўй берганди. Аммо ёзганларим ўзимга умуман ёқмади. Ёшларимизни кўкка кўтаришни ҳам тузукроқ эплай олмадим. Уларнинг шу шиддатлари узоқ давом этиб, бундай ғалабалар кўпайиб қолса мақташни ҳам ўрганиб қолармиз, йўқса катталаримизни танқид қилавериб “сариқ матбуот”дан ҳам ўтиб кетишимизга сал қолипти...
 

Диёр ИМОМХЎЖАЕВ

   

Сарлавха зўр-а? Кўришингиз билан гап нима ҳақидагилини билгингиз келади. Дерби босимидан қутулмаган айрим кишилар демак Одил ҳақ экан-да, деган ўйни ҳам ҳаёлларидан ўтказиб кўришади. Тўғрисини айтайми, жонга тегди дерби ҳақида ёзиш. Ёшларимиз бир кам Осиёни забт этиб, жаҳонни ҳам оламан деб турганларида кимга ҳам ёқади бошини яна ғалвага суқиш?! Одилнинг бир гапига қўшиламан, майдондаги келишмовчилик ҳар бир ўйинда бўлади. Айнан биттасини ушлаб олиб саҳифа тўлдириш эса афсуски фақат бизнинг сохада кузатилади.

    Лекин Сервер ростан ҳам ноҳақ бўлиб чиқди. Мавсум бошида чет элга кетаман деб ҳархаша қилганди. Агар ўзимизда юраверса ҳеч қачон Осиёнинг энг яхши ўйинчиси бўла олмасмиш. Футболчиларга ҳам ҳайрон қоласан киши, хўрозқанд чет элники деса, ётволиб ялашади. Шацких “Реал” дарвозасига иккита гол уриб ҳам бу мукофотни тушида кўриб юрарди. Кейин билсак “Андижон”га урилган гол ҳам “ўгай отамиз” даргоҳида мухим аҳамият касб этаркан. Ана, ўтган йили энг яхши мураббий бўлган эдик. Бу сафар энг яхши футболчини ҳам бегона қилмадик.

    Петров нигериялик болани аааанчагина ҳафа қилиб қўйибди чоғи, “футболингаям...” деб қўл силтаб юборди. Фикрлари асосли, гапларида жон бор. Қойил қолдим ҳаммасини очиқ-ойдин айтиб ташлаганига. Аммо хотиржам Уче бунчаликка бормасди. Хиссиётларга берилиб, дўсти бўлиб қолган ҳамкасбимизга роса ёрилибди. Лекин футболимизни Эрон олдида бир тийин қилиб юборгани чакки бўлдими дейман. Жуда кучли ҳисобланмаса ҳам “Сайпа”си 5 та еб кетди-ку! Фақат арабларга хос бўлган иштиёқ кўзига олов бўлиб кўринган кўринади. Тўғри, “Шўртан” ёки “Бухоро”да шижоат бўлмаслиги мумкин, аммо “Пахтакор” билан “Бунёдкор” ўйнаганда йигитларнинг кўзида пайдо бўладиган ғалати нурни 2007 йилги Ироқдан ҳам топа олмайсиз. Шу нур Австралия билан ўйинда ҳам пайдо бўлганда борми, кенгурулардан консерва тайёрлардик.

    Рост гап, ОФКга ҳам муносабатим жуда секин бўлсада ижобий томонга ўзгаряпти. Жепаровга энг яхши футболчи, Эрматовга энг яхши ҳакам совринини бергани учун эмас, сағал одамга ўхшашга интилаётгани учун. Энг мухими ҳаракат бор “бечоралар”да. Нуқул ректорат (ОФК)га ақл ўргатамиз-у, деканат(ЎФФ)имиз ҳам баъзи нарсаларни ундан ўрганиши кераклигини тан олгимиз келмайди. Йил ўйинчисини аниқлашнинг қонун-қоидалри бор экан, бор бўлганда ҳам Осиёнинг балки ягона адолатли усули экан. Ғалат замонда қолдик ўзиям, Осиё бизга йил ўйинчиси сизлардан деса, “бу ўйинчимиз биз кутгандек ёрқин ўйин намойиш қилмади” деб ўз оёғимизга болта урамиз. Бир томондан хурсанд ҳам қилади. Осиё тан олган ўйинчини биз тан олмаяпмизми, демак қандайдир ўсиш бор. Аммо йил ўйинчиси деган номни “куз ўйинчиси”га алмаштириш шартмикин?

    Боя айтганимдек, дерби иштирокчилари ҳақида ёзиш ғирт ғалванинг ўзи. Лекин бир четга чиқиб қараб туриш ҳам қўлимиздан келмас экан. Миракмал акага ўхшаб ёшимиз улғайганда қуйилармиз балки, лекин унгача бир нарса деб тураверамиз-да. Мавсум тугаган, ёзишга мавзу топилмаётган бир вақтда яна 2008 йилнинг бошига 15 дақиқага қайтиб турсак бизнинг ютуғимиз. Эслаб кўринг, ўша мартдан бошланган ўйинларни. Ҳали ҳеч бир жамоамиз ҳеч қандай мусобақадан чиқиб кетмаган, ўйинчиларимиз ҳам ҳар қандай рақибни синдириб тшлашгада тайёр турган пайтларини эсланг. Бундан 29 йил олдинги шонли пахтакорчиларнинг кўзларидаги учқунгача эслай оласиз-ку. Биламан улар бошқача эди, лекин сиз негадир 9 ой аввалги воқеаларни ёдга олишни хоҳламаяпсиз. Тўғри, Жепаров хатога йўл қўйди, фақатгина гапида турмай хато қилди. Унинг “Бунёдкор”га ўтиши хато эмасди! Мухлис учун кечирилмайдиган бир ишдир, аммо профессионал футболчи ёки мутахассис учун бу оддий хол. Уни хазм қилиб юбориш керак. Билакс, Ахмедов порлаб чиқдику! Илгари рақибидан тўпни олиб Кападзе ёки Жепаровни излайдиган кўзлар энди Бугало қўриқлаётган дарвозанинг қоқ тўққизлигини мўлжалласа ёмонми? Холматов ҳам Фарғонадан келди-ку! Мен Жепаровни бежизга ноҳақ демадим. У шу ерда ўйнаб туриб бундай чўққига эришишини тасаввур ҳам қилмасди. Мана шу ерда у адашганди. Ученинг кўп гапларига қўшиламан, бор гаплар. Аммо Копа ёки Сервер чет элга кетмаса улар тамом бўлади дегани эмас. Ўзиям нари босрса Эронга бориб келди-да. Россиянинг изғирин ҳавосида захирада музлаш қанақа бўлишини Гейнрихдан сўраганда айтиб берарди. Қўшиламан, ишонаман ҳам, ҳозир Жепаров, Ахмедов ва Хасанов беймалол хорижда ўйнаб кета олишади. Салгина ҳаракат бўлса, Кападзе билан Ҳайдаров ҳам амаллаб ўйнаб кетишади. Лекин шусиз ҳам уларнинг фаолиятларида нисбий ўсиш бор. Одилнинг ўсиши ҳар қандай иқтисодий диограммани ҳам безаши мумкин. Кападзе ҳам фойдали иш коифицентини ошириб олган. Тезлиги паст эмас! Фақатгина жойидан қўзғалиши жуда оғир. Бир маромга тушиб олса хоҳлаганича югуради. Жепаров ҳам орқага қайтиб, қора вазифаларни бажаришни ўрганган. Қосимовга шогирд тушгандан кейин жон бериб югура бошлаганига қўшилсангиз керак.

    Кўриб турганингиздек, улар хорижга чиқишмаса ҳам ўсишдан тўхтаб қолишмаяпти. Аввал Ҳайдаровдан, кейин Қосимовдан, мана энди Зикодан кўп нарса ўрганишмоқда. Муаллим қидириб четга кетиш нимаси, “оқ Пеле”нинг шахсан ўзи келиб турганда! Лекин бутун умр шу ерда қолиб кетишларига ҳам қаршиман. Яна битта Нўмон Хасанов бўлишнинг фойдаси йўқ. Фақатгина ўн беш та кам мундиал арафасида турганимизда яна бир йил сабр қилайлик.

    Серверни ажойиб ғалаба билан табриклайман. У бунга ҳақли эришди. Жамоаси ўз мамлакати чемпиони бўлиб, кубокни ҳам олса, чемпионлар лигасида ярим финалгача етиб борса, терма жамоасида ҳам кўнгилдагидек ўйнаб турса-ю, охирги ойларда сағал чарчаб қолса биз кутган ўйинни намойиш қилмади дейиш ўринлимикин? Бу ўз номи билан йил ўйинчиси, октябрь ёки ноябрдаги меҳнатларини эмас, мавсум бошидан бери тўккан терларининг самараси бу. Бразилия жаҳон чемпиони бўлганда энг яхши ўйинчи Кан бўлганди, Зидан кубокни боши узра кўтараётганда Роналдо ўз ютуғини нишонлашни билмай турарди. Бизда ҳам деярли шундай вазият юзага келмоқда. Одилга бўлган хурматим ҳаққи у кўнгил кўтариш учун бериладиган совринга мухтож эмас. У иккинчи даврада анча кучайди. Сервер эса йил давомида очколарни йиғиб олганди. Ҳақиқий Ахмедовни биз кейинги йил кўрамиз, у билан бўлиб ўтган сухбатда шунга ишонч ҳосил қилдим. Унда яна қўшимча куч бор.

    Жепаровнинг айби Қосимовнинг позициясида ўйнаши бўлиб қолди. Ахир қачон тушуниб етамиз Миржалол фақат битта эканлигини. Биз билган Франк Рибери бўлиши мумкин, аммо ҳеч қачон Зидан бўлолмайди. Серверда ҳам худди шундай, у олтин тўпни қўлга киритса ҳам биз учун ҳеч қачон Миржалол бўлолмайди. Газета кимни яхши ўйнаяпти деса демак у яхши ўйинчи бўлиб қолмайди. Агар шундай бўлганда Убайдуллаев вилоятларга бориб талант қидирмасди, ҳар ҳафта “Чемпион”ни олиб ўқирди-да, биз кимни ёзсак ўшани таркибига михлаб қўяверарди. Аммо у шунинг учун ҳам мутахассиски, ўз кўзи билан кўради, камчиликларини жонли таҳлил қилади, иккинчи бир номзод билан солиштиради. Гейнрихнинг Бақоевдан зўрлигини исботлаш учун фақат унинг ўйини ўрганилмайди. Ёки иккита ўйини мисол қилиб олинмайди. Стабил ўйин кўрсатиш ҳар кимга ҳам эмас. Дербининг салобати босган ўйинчи балки йил давомида юқори нотада ўйин кўрсатгандир. Йил ўйинчиси биттагина “МҲСК” ёки биттагина “Пахтакор”даги ўйин билан ҳал қилинмайди. ОФКга ўхшаб ҳар бир ўйинда очко жамғариб бориш талаб этилади. Агар мухлислар овунчоғи деган соврин таъсис этилса, унда ҳеч қандай мутахассиснинг кераги йўқ. Ҳаммаси кундек равшан бўлади. Сайтдаги сўровномалар ҳам ҳақиқат, аммо кўпроқ мухлислик ва ҳиссиётлар махсулидир. Улар қанчалик ҳақиқатга яқин бўлмасин, барибир Акромов ёки Непомнияшийларнинг изланишлари билан беллаша олмайди. Япония билан ўйинда бизга энг кўп гол урган ва унга пас оширган ўйинчи бўлиши табиий бир хол. Аммо дуррунг ўйнашимизда ўзи унчалик кўринмаган бўлса ҳам, жуда катта ҳажмдаги ишни амалга оширган футболчи мутахассис учун энг яхшидир.

    Худо хоҳласа кейинги йил жамоаларимизнинг яна бир-иккитаси кучайса, икки кишилик сафни яна кенгайтирамиз. Одамни зериктириб юбораркан ўнг билан чапга қарайвериб иккиланиш. Осиёга ўхшаб 5 та футболчи турса-ю, мазза қилиб овоз берсанг. Келаси йили ҳам бизни кўплаб қизтқарли ўйинлар кутиб турибди. Жамоаларимиз сўнгги турган келиб кўрсатган ўйинларини йил давомида кўрсата олсалар “Рубин”га ўхшаган жамоаларимиз ҳам чемпион бўлиб қолишлари мумкин. Айрим жамоаларимиз ўзларига келишмоқда. Саркисян қишки уйқудан кеч кузда уйғонган бўлса ҳам, насиб қилса кейинги йилда ҳаммаси жойига тушишига умид қиламиз. Қашқадарёда томондан ҳам қувончли хабарлар тез-тез қулоққа чалиняпти, “Насаф” ҳам супер клуб бўлармиш... Аммо ҳуш хабар кетидан ғалатироғини ҳам бошлаб келди. Кўринишидан пойтахт жамоасининг кучайтирилиши туппа-тузук юрган “Машъал”ни кучсизлантириш эвазига амлга ошаётганга ўхшайди. Аммо бу шунчаки гап сўзлар, Олий лигада бир эмас учта жамоасини ўйнашини таъминлаётган рахбарлар нима қилаётганликларини яхши биладилар.
    Биттагина ғалвали иш қолди, федерациянинг тақдирлаш маросими. Шуни ҳам бир амаллаб ўтказиб олсак, 2009 йилнинг режаларини тузишни бошлаймиз. Биз 2010 йилгача давом этадиган сериалимизнинг фақатгина биринчи фаслини якунладик. Ишонамизки, “Шайтанат” ёки “Чархпалак” каби якуни ўлда-жўлда бўлиб қолмайди. Чунки эртагимизнинг сўнгида биз мурод-мақсадимизга етишимиз керак. Мақсадимиз эса фақатгина мундиал!  
 

Диёр ИМОМХЎЖАЕВ
 

Якунига етган мавсум ҳар кимда турлича таассурот қолирди. Ўзим чемпионатимизда оз бўлсада ўсиш бор деган фикрда бўлсамда, умуман ўсиш сезмаётганларнинг фикрига ҳам қўшиламан.

www.uff.uz сайтида ўтказилган сўров натижалар ва унинг таҳлилини ўтган сонимизда ўқиган бўлсангиз керак. Унда берилган 3 та вариантни танланишида қандай омиллар муҳим рол ўйнаганлиги ҳақида батафсил айтиб ўтилган. Яхшилаб ўйлаб қаралса, бу йил мусобақаларга анча бой бўлгани ҳам футбол кўришни яхши кўрадиган мухлисларда ижобий фикр уйғотган. Бунинг устига терма жамоаларимиз ва клубларимиз ҳам Осиёда ўз ўринларига эга бўлиб олганликлари ҳам ўсиш бўлган деган фикрга келинишига туртки бўлади. 2007 йилда терма жамоамиз Осиёда бу қадар хурматга эга эмасди, клубларимиздан эса фақатгина “Пахтакор”гина рақибларида қўрқинч уйғота оларди. Аммо бу йилдан бошлаб, вазият бутунлай ўзгарди. Ўсмирлар терма жамоамиз айтишга арзигулик иш қила олмаган бўлсада, ёшларимиз бутун Осиёни италянча ўйинлари билан карахт ахволга солиб қўйдилар. Миллий терма жамоамиз ҳам 2008 йилда катта хажмдаги ишни амалга оширди. Саудия Арабистонидан 0:4 ҳисобида мағлубиятга учраганимиз мени унчалик ранжитмади. Мен барча вазифани аъло даражада хал қилиб қўйган футболчиларимиздан ғалаба кутмаётгандим ҳам (лекин тўртта жавобсиз тўпни ҳам!). Уммон, Корея ва КХДР терма жамоаларига қарши учрашув ўртоқлик учрашувларидаги ҳақиқий Ўзбекистоннинг ўйини бўлди. Бизникилар ҳеч қачон ўртоқлик ўйинига жиддий қарамаганлар. Австралия ва Японияга қарши ўйинимиз эса кўпчиликни хурсанд қилди. Биттагина Қатар кутилмаганда оёғимиз тагидан чиқиб қолди. Демак, мавсумда фақат бир мартагина ҳақиқатдан ҳам мағлуб бўлган эканмиз, бу яхши кўрсаткич!
Агар шу тақлид давом этадиган бўлсам, термамизни муддатидан аввал ЖАРга жўнатиб юбораман. Лекин бу иш қўлимдан келмаяпти. Сабаби халқаро майдонда кўп нарсага эришганимиз билан, ички ишларимизда қусурларимиз ҳам керагидан кўпайиб кетди. Бу эса ўзи учун эмас, кимларнингдир томоша қилиши учун иш қиладиганларни эслатиб юборади. Келинг энг кўзга кўринган камчиликларимиз ҳақида фикр алмашамиз.

Буни камчилик сифатида санасам, бироз адолатсизлик бўлади. Сабаби шу туфайлигина кейинги йилги Осиё чемпионлар лигасида чоракта эмас, иккита жамоамиз қатнашадиган бўлди. Гап биз ўрганиб қолган Олий лигамиз ўрнига “ПФЛ”нинг ташкил қилиниши ҳақида кетяпти. Ўзи бу ишни аллақачон қилиш керак эди. Бундан 10 йиллар муқаддам “Футбол олами” кўрсатувининг битта сони айнан шу мавзуга бағишланганди. Кимдир эътибор берган, кимлардир умуман эътиборига илмаган мавзу мана яна керак бўлиб қолди. Агар ўша пайтдан бошлаб шу иш амалга оширилганда биз хали ҳеч нарса қилишга улгурмаган ПФЛга эмас, анчагина шаклланиб қолган ПФЛга эга бўлардик. Балки шунда “Нефтчи” билан “Машъал” ҳам ОЧЛнинг гуруҳ босқичига тўғридан-тўғри йўл олган бўлишармиди? Майли, ўтган ишга саловат. Лекин бугун ташкил қилинган ПФЛ аслида нима ишни қилиши керак деган савол пайдо бўлади. Унга жавоб бериб улгурмасингиздан эса, “сиз айтган ишларнинг барчасини ЎФФ амалга оширади-ку” деган иккиланиш ҳам ўртага чиқади. Қисқаси қилинган ягона иш Олий лига деган номни ПФЛга ўзгартириш бўлди. ОФКнинг қарорини ўзгартириш учун шошилинч равишда амалга оширилган иш, янги йилдан ҳақиқий профессионал лига сингари фаолият кўрсатади деб умид қиламиз.

Икки ўртада эса ҳакамларимиз қай бир ташкилотга бўйсунишлари кераклигини билмай, кўп “ишлар”га қўл уриб юбордилар. Чет эл матбуотида ҳакамлар сўнгги саҳифалардан жой олсалар, бизда энг асосий мавзу айнан уларга тегишли бўлиб турибди. Бу эса кўпчиликнинг футболдан совуб кетишига сабаб бўладиган холдир. Энг яхши ҳакам майдонда билинмайди. Бу йил эса улар ўзларини жуда кўп марталаб билинтириб қўйишди ва мухлислар тугул футболчиларимизнинг ҳам тана-ю маломатларига қолиб кетишди. Мухлис-ку сўкиб-сўкиб аламини олгандек бўлади. Лекин Учедек футболчиларимиз ҳам “қора кийимлилар”ни деб футболимизни ёмон кўриб қолишлари қўрқинчли бир холдир. Уларнинг туриб-туриб “билмасдан” қилиб қўйган хатолари эвазига кўплаб жамоаларимиз жабр кўришди. Йилда 3 тагина бўладиган дербининг биттаси расво бўлди. Биттагина ҳакамнинг ўзини йўқотиб қўйиши оқибатида икки жамоа мухлислари ўртасида катта зиддият пайдо бўлиб қолди. Кубок финалида “Пахтакор” стадионининг тўлиб-тошишини кутгандим, лекин яна ўша биттагина инсоннинг хатоси туфайли 30 мингта одам қир-пичоқ бўлмасин деб...чипталар ўйинга атига икки кун қолганда бир амаллаб сотувга чиқарилди. Вахоланки, ўйинга тушиш истагини футболга умуман қизиқмайдиганлар ҳам билдиришаётганди.

Яхшиям Тошкентда иккита супер клуб бор экан, бундан қолган 14 та клуб фойдаланиб қолди. Вилоятларда футбол ривожланиши керак! Лекин бу тариқа “ривожланган”дан кўра... Мевали дарахтга энг кўп тош отилади деганларидек, “Пахтакор” ва “Бунёдкор” жамоалари ҳам бундан қуруқ қолишмади. Ҳамма эътибор уларга қаратиб қўйилгани учун ҳам қолган клубларимиз билган ишларини қилишди. Мен албатта ҳаммани бирдек назарда тутмаяпман. Лекин чемпионат якунланиши арафасида қизиб кетгани кишида шубха уйғотади. Тузукроқ ўйин тугур, бир амаллаб ҳам ўйнай олмаётган “Бухоро” “Навбаҳор”ни Наманганда ютиб кетди-я! Бир томондан хурсанд бўламиз, “Бухоро” ҳаракат қиляпти деб. Кейин кетидан ўз майдонида “Металлург”га имкониятни бой бериб юборади. Ажабланарлиси, унинг бу йилги ўйини шунга муносиб эди.
Саркисян ҳам сўнгги икки турга келиб одамни хурсанд қилиб юборди. Лекин ундан олдин роса хафа қилди-да. Гап “Андижон” билан “Шўртан”га қарши Фарғонада бўлган ўйинлар ҳақида кетяпти. Келаси йили “Нефтчи”нинг кучлиларга муносиб қаршилик кўрсатишига ишонгим келади-ю, ўзидан пастда жойлашган жамоалар билан ҳам шу ахволда ўйнаб турса ўйланиб қоласан киши. Бундай ўзбошимча ишларда албатта телеидениямизнинг ҳам айби катта. Фақатгина иккита клубимизнинг ўйинлари кўрсатилгандан кейин, бор журналистларимизнинг барчаси шу ўйинларни таҳлил қилавериб қийиғини ҳам чиқариб ташлашади. Қолган ўйинлар эса биринчи лига ёки ўринбосарлар мусобақаси каби ими-жимида ўтиб кетаверади. Мухлислар кўриб туришади, билиб туришади. Лекин ўша ўйинларни таҳлил қилиши керак бўлган журналистлар асосан пойтахда юрган бўлишади. Ҳакамларимиз ҳам ҳеч ким эътибор бермайдиган ўйинлардан фойдаланиб қолишади, қайсидир жамоани очиқчасига синдиришади. Ўйин ҳақида эса мезбон жамоа матбуот котиби қолипга солинган вариантда газетага топшираверади.

Энг ёмон хафа қиладигани эса, мураббийларнинг қўнимсизлиги. Англия премер лигасида мухлис ва журналистлар “Манчестр Юнайтед” ва “Арсенал” жамоалари ўйинини қандай кутишса, Фергюсон ва Венгерларнинг дуелини ҳам худди шундай кутишади. Бизда эса фақатгина Юрий Саркисян бир маромда ишлаб келяпти. Баъзилар унинг ҳам тагига сув қуйиб кўришяпти, лекин мен Вазгеновичсиз “Нефтчи”ни тасаввур қила олмаяпман. Қийин масалага ўхшаб кўриняпти. Ҳар қандай йўл билан бўлсада “Нефтчи”ни кучлилар сафига бир амаллаб кириб туришига айнан у сабабчидир. Ҳозир Фарғонада футболга жуда катта миқдорда пул ташлаб, супер клуб ташкил этадиган шароит йўқ. Олий лигамиз эндигина ташкил қилинганда энг сара юлдузлар Фарғонада тўп тепишган. Бугунга келиб эса клуб маблағ борасида мақтана олмайди. Лекин шундай бўлсада, Саркисян Венгер бўлишга ҳаракат қиляпти. Ўзи тарбиялаган ёшлар билан жамоага қон қуйиб турипти. Фақатгина ўша эски сарқитдан қолган баъзи ишлари ҳам ҳеч тугай демаяпти.

Олий лигада жон сақлаб қолиш учун курашиб келаётган жамоаларни тушунса бўлади, лекин совринли ўринлар учун курашадиган жамоаларни бир маромда шаклланишлари учун муқим ишлайдиган КУЧЛИ мутахассислар жуда зарур. “Машъал” ҳам бу борада кишини қувонтиряётган эди, Кумиков анча ишларни амалга ошириб келаётганди. Лекин дунёда шунча мураббий турганда уни иссиқ ўрнидан қўзғатиш шартмикин? “Навбаҳор”нинг қора кунларига аслида мураббийлар қўнимсизлиги энг катта сабабдир. Ҳар йили жамоа янгилавергандан, ишлар ҳам ўлда-жўлда қолиб кетаверади. Баъзи мураббийлар эса кетларидан футболчиларни ҳам эргаштириб юрадилар. Улар қайси жамоага ўтиб кетсалар, футболчилари ҳам қўшилиб шу жамоадан қўним топади. Иши умуман юришмаган бўлсада Ислом Ахмедовга қойил қолдим. Олий лигада фақат ёшлардан ташкил топган жамоа туза олди. Тўғри, унинг ёшлари “Пахтакор”никидек кучга эмасди, буни унинг ўзи ҳам яхши биларди. Лекин шундай бўлсада ўз билганидан қолмади.
Жамоаларимиз бир текис ўйин кўрсатиши учун, юқорида айтилганидек кучли мураббийлар керак. Жиддий бахсларда айнан улар қўллаган тактика учрашув масаласини хал қилмоқда. Кубок финалида ҳам 90 дақиқа икки клубнинг ўйинига гувоҳ бўлдик. Қўшимча вақтда эса мураббийлар ўзаро дона суришди. “Пахткор” таркибида истеъдодли ёшлар талайгина. Фақатгина уларни бирлаштириб ёш ва кучли жамоа тузадиган мураббий топилмаяпти. Жамоага Филипп Трусье келганида борми, пахтакорчиларнинг таркибига чет эл клублари ҳам ҳавас қилган бўлардилар. Тўғри, бунга бироз вақт керак, бунинг устига сабаб ҳам жоиз. Лекин биз ҳеч бир иккиланишсиз “Пахтакор”да сабаб бор деб айта оламиз. Жамоа “Бунёдкор” билан майдонда тенгма-тенг ўйнаган бўлсада, якунда чемпионлик ҳам, кубок ҳам бой берилди. Виктор Жалиловдан буни умид қилмайман-у, лекин қишки танаффус даврида жамоани асосан ёшлар билан кучайтириш лозим. Бунинг учун катта маблағ сарфлашнинг ҳам хожати йўқ. Ўринбосарлар таркибида ўйнаётган, ижара асосида бошқа клубларда тўп сураётган футболчиларни саралаб олиб буни уддаласа бўлади. Бошқа ўйинчиларни ҳам хурмат қилган шуни айтиш керакки, жамоанинг асосий ишларини Одил Ахмедов, Зайниддин Тожиев, Игантий Нестеров, Илхом Суюнов ва Асрор Алиқуловлар бажаришади. Шу ўзакни сақлаб қолган холда, бошқа позицияларда ёшлар синаб кўрилса, “Пахтакор” араб жамоалари у ёқда турсин, япон клубларига ҳам дарс бера олади. Фақатгина жамоанинг бор имкониятларидан тўлиқ фойдалана оладиган кучли мутахассис зарур.

“Бунёдкор” эса йил бошида ўз таркибини сезиларли равишда кучайтириб олди. Аммо янги мавсумга ҳам худди шу тактика билан кириб келинса, “қалдирғочлар”га анча қийин бўлади. Жамоа шу кунгача хаддан ташқари кучли бўлган ярим ҳимоя чизиғига ишониб тўп сурди. Баъзан эса ярим ҳимоячилар сони 6 га ҳам чиқиб кетди. Битта позицияга ишониб қолиш миллий чемпионатда унчалик билинмади-ю, аммо ОЧЛ ярим финали барча камчиликларни очиб берди. Буни камчилик ҳам деб бўлмайди, аниқроғи ярим ҳимоянинг асосий қисмини миллий терма жамоа аъзолари ташкил қилганликлари боис, футболчилар Аделаидада кучли рухий босимга дош беролмадилар. Чемпионатнинг сўнгги турларига келиб жамоага айниқса қийин бўлди. Барча эътиборни ҳимояга қаратиб олган ўзимизнинг клублар ҳам “Бунёдкор”га етарли ташвиш туғдирдилар. Ярим ҳимоя “Аделаида” билан ўйинда марказни ўз назорати остига олган бўлсада, кўпроқ гол уриш борасида жамоага қизиққонлик етишмади.

Мен бежизга клуб мураббийлари ҳақида айтиб ўтмадим, агарда Олий лигамизда қатнашадиган 10 та клубимиз кучли мураббийга эга бўлса, бундан фақатгина терма жамоа ютади. Ҳеч эшитганмисиз, Англия ёки Италия миллий терма жамоаларининг ҳар ойда 10-15 кунлаб чет элда йиғин ўтказганларини. Бу фақатгина бизда кузатиладиган холат. Сабаби клубларимиздан миллий терма жамоага ташриф буюрадиган футболчилар мураббийнинг талабаига жавоб бера олмайди. Натижада улар билан “0” дан бошлаб ишлашга тўғри келади. Терма жамоага номзод футболчилар эса ўйин амалиёти бўйича беқусур бўлишлари лозим. Мураббий фақатгина рақибга қараб жамоани рухан шакллантириши ва қандай тактика қўлланиши кераклиги ҳақида ўйлаши лозим. Бир томондан Инилеевни ҳам айблаб бўлмайди. Пойтахтнинг икки клубида тўп сурадиган футболчилар терма жамоа талабига жавоб бергани учун ҳам, йиғинларни айнан улар билан ўтказарди. Бу усул эса мантиқан тўғридек кўринсада, умуман иш бермади. Жамоадан ранг-баранглик кетиб қолди. Қосимов эса терма жамоани бутунлай бошқатан шакллантириш ниятида. Хурсанд қиладиган томони у бу ишни ёш талантлар эвазига амалга оширмоқчи. Унинг олдида жуда қисқа фурсат бўлсада, таваккал қилишга ўзида куч топа олди. Бунинг учун 3 тагина йиғиннинг ўзи кифоя эмас. Кўплаб ўртоқлик учрашувларини ташкил этиш лозим. Лекин бунинг учун имкониятимиз ҳам шунга яраша бўлиши керак. Қисқаси, терма жамоамизнинг ривожи клубларимизда ишлайдиган мураббийларга ҳам боғлиқ.

Фақат бир жихати ачинарли, ўша кучли мураббийларнинг ўз клубларида қандай ишлашлари вилоят ҳокимларига боғлиқ. Ҳокимлар ҳам ҳар хил бўлади. Баъзилари футболни тушунади ва жамоанинг шаклланиши учун 3-4 йил сабр қилади. Баъзилари эса одамни хурсанд қилиб миллионлаб пулини футболга тикади, 4 та ўйиндан кейин натижа бўлмаганидан кейин эса қўлини ювиб қўлтиғига уради. Шунинг учун ҳам футболга инвестиция киритадиган кишилар барибир футболга керак. Европанинг бирор-бир машхур клуби давлатга қарамайди. Давлат қарамоғидаги клуб Европа босимига туриб бера олмайди ҳам. Узоққа бормайлик, Россиянинг энг кучли жамоалари ҳам ҳокимиятга эмас, қандайдир ташкилотларга қарашли. Дик Адвокат, Гуус Хиддинк каби мураббийлар ҳазилакам маблағ эвазига совуқ ўлкага ташриф буюришмайди.

Терма жамоамизнинг муваффақияти барибир миллий чемпионатимизнинг савиясига бориб тақалади. Унинг савиясини эса баъзида клубларда фаолият кўрсатаётган мураббийлар ҳам белгилаб беришади. Баъзиларга ўхшаб ҳар йили олий лиганинг турли хил клубларида ишлаб чиқадиган мураббийлардан фойда йўқ. Яхши мраббийни жамоада сақлаб қолиш ҳам катта иш. Ахир Ориф Маматказин, Игорь Шквирин, Миржалол Қосимов каби ёш иқтидорли мураббийлар ҳар йили ҳам чиқавермайди.    
 

Диёр ИМОМХЎЖАЕВ      

Машхур қўшиқчи Тото Котонио нима сабабдан қўшиқ куйлай бошлаганини сиз биздан яхшироқ биласиз. Аслида янги қўшиқ яратиш, уни басталаш билан шуғулланадиган инсон асосан Адриано Челентано ва Джодассен каби қўшиқчилар учун ижод қиларди. Лекин унинг навбатдаги асарини – шоҳ асари бўлмиш “L`Italiano” қўшиғини Адриано Челентано рад этади. Алам устида Котонио уни ўзи куйлайди ва кутилмаганда ижро санъти унга ёқиб қолади.
Орамизда шундай инсонлар етарлича. Улар нафақат ўзлари ижро этган қўшиқлари билан, балки ўзлари яратган ижро наъмуналари билан ҳам халқ орасида шуҳрат қозонадилар. Бундайларга Шахноз, Жаҳонгир.уз, Руслан Шарипов каби инсонларни мисол қилиб келтириш мумкин.  
Қувонарли томони, бундай серқирра ижодкорлар ёшлар орасида ҳам бор. Жуда кам, аммо борлигини инкор этолмаймиз. Бугунги сухбатдошимиз Нигина Набиева ҳам шундай инсон. Ўзи қўшиқ ёзади, ўзи басталайди ва тўғри келиб қолса ўзи куйлайди.

- Нигина, янги қўшиқчилар ёниб турган шам мисоли. Шоу-бизнес эса яхшигина бўрон. У сизни “ўчириб” қўйишидан қўрқмайсизми?
- Агар сиз манманликни назарда тутган бўлсангиз, бу қўрқув менга тегишли эмас. Бу ерда ўзига ишонч биринчи ўринда туради. Сабаби ўз кучини, имкониятларини тўғри чамалай олган инсонгина муваффақиятга эришиши мумкин. Мен бу каби бўронлардан қўрқмайман.
Санъат касб эмас. У ўқиб, ўрганиб оладиган фан ҳам эмас. Бу истедод! Бу талант! Бу Худо берган бир неъмат. Ҳар ким хоҳлаганда санъаткор бўлиб кета олмайди. Агар ички туйғуларингиз, фикрингиз бўлмаса сиз чин маънодаги иқтидор эмассиз. Мен ўз йўлимни топиб кета олишимга ишонаман.

- Қаттиятли экансиз. Шунга қарамай сиз аёлсиз. Тасаввур қилинг, оила ёки санъатни танлаш пайти келиб қолди...
- ... бу саволларга ҳозир жавоб бера олмайман. Қўлимдан келмайди. Олдин бир оиланинг иффатли келини бўлиш керак. Кейин эса оналик бахти бор... Шу босқичлар яқинлашганда ҳал қилинадиган масала бу.
Санъат ҳам ҳаётимнинг бир бўлаги. Ундан шунчаки воз кечиш мен учун жуда қийин ва шунчалик оғир. Насиб қилиб ўша кунлар келса, вазиятдан келиб чиқиб қарор чиқараман.

- Келажакда турмуш ўртоғингиз қандай бўлишини хоҳлар эдингиз?
- Шуни аниқ биламанки, у санъаткор бўлиши шарт эмас. Ҳамма қизлар қатори менинг ҳам хурматимни жойига қўядиган, ақлли инсонни орзу қиламан. Ҳаётда ҳамма нарса бўлиши мумкин. Шу сохада қолиш учун қўшиқ айтишга рухсат берадиган инсонни кутиб ўтиш мантиққа тўғри келмайди. 

- Кўпчилик ўйлайдики, санъатга муккасидан кетган инсон бошқа нарсаларга камроқ вақт ажратади деб...
Аслида эса ундай эмас. Мен овқат тайёрлашни жуда яхши кўраман. Спортнинг теннис турига қизиқишим баланд. Бунинг устига тил ўрганаман. Уйда ёлғиз қиз бўлганим учун ҳамма ишни ўзим қилиб ўрганганман. Меҳнатдан ҳеч қачон қочмаганман.

- Қўшиқ талабга тўли жавоб бериши учун, унинг ёзилмаган қонун-қоидаларига риоя этиш керак. Сизда бу борада билимлар етарлими?
- Ана шу билимларни кучайтириш мақсадида доим ҳаракатдаман. Мен санъатга шунчаки қизиқиш билан кириб келмаганман. Балки шу сохада ўқиганман ҳам. Аввалига эстрада ва цирк коллежида тахсил олдим. Айни пайтда эса консерваторияда ўқишни давом эттиряпман. Айтишади-ку, инсонга 5 фоизгина иқтидор юқтирилади. Уни ривожлантириш, сайқаллаб бориш иносннинг қўлида. Демак, ҳар бир сохада иқтидорнинг ўзи камлик қилади. Унинг билимлари ҳам керак. Устоз кўриш керак. Айримлар бор, фақатгина куйнинг таралишига қараб қўшиқ айтиб кўрадилар. Бундайлардан ҳам машхурлар чиқади. Фақатгина мингтадан битта! Лекин асарингиз рисоладагидек чиқиши учун қонун-қоидаларга риоя қилишга мажбурсиз. 

- Санъатда ёриб чиқиш учун ҳеч кимникига ўхшамаган йўналишда ижод қилиш керак. Агар кимлардир бошлаб берган ишни давом эттирсангиз, дархол солиштиришни бошлашади...
- Гапингизга қўшиламан. Шунинг учун ҳам бошқа санъаткорникига ўхшамаган йўналиш билан чиқиш қилганман. Биринчи қўшиғим “Олмали аймоқча” бошқа қўшиқлардан бутунлай фарқ қилади. Яъни, йўналиши умуман бошқача.
Лекин қўшиқнинг оммалашиб кетиши барибир омадга боғлиқ. Бу сохада агар омадингиз бўлмаса, анча қийин бўлади. 20 та қўшиғингизни айлантиринг улар сизни машхур қилмаслиги мумкин. Лекин шу билан бирга, ўзингиз кутмаган оддий бир қўшиғингиз билан мисли кўринмаган чўққиларни забт этишингиз ҳам мумкин.

- Миллий йўналишда ҳам ижод қилиш ниятингиз борми?
- Албатта! Бу турдаги қўшиқларга меҳр қўйишимда Муножат Йўлчиеванинг хиссалари катта. Мен уларни эшитиб бир кун келиб ўзим ҳам албатта куйлашга қарор қилганман. Лекин биласизми, миллий қўшиқ куйлаш учун алоҳида тайёргарлик керак ва мен шунинг ҳаракатидаман. Тайёр бўлишим билан қўшиқни ҳавола этаман.

- Адашмасак сиз санъаткорлар оиласида дунёга келгансиз, шундайми?
- Ҳа, онам санъаткорлар. Актриса Яйра Шодиевани сиз ҳам танисаниз керак. Бувим ҳам шу сохада фаолият олиб борганлар. Менинг бу йўлни танлашимда ҳам бевосита шу икки аёлнинг хизматлари беқиёс. Бунинг устига томиримда санъаткор қони оқиб туриши ҳам қўшиқчи бўлишимга катта туртки бўлган деб ўйлайман.

- Тўйларга таклиф тушса борасизми?
- Албатта бораман. Бу сохамизнинг асосий мезони. Тўйга таклиф қилган инсонлар бизнинг мухлисимиз. Айримлар қайсидир қўшиғингизни ёқтириб қолиб, ўзининг тўйига таклиф қилишни ният қилиб қўяди. Шу сабабли ҳам уларни рад этмайман.

- Эшитишимизча, сиз бир қанча хонандаларга қўшиқлар ёзиб берар экансиз...
- Ҳозир чиқаётган ёш хонандаларга кўпроқ қўшиқлар ёзиб бераман. Азиз Раметовнинг “Бора-боравераман”, “Айланавериб” каби қўшиқлари менга тегишлидир. Яқин кунларда Азиз ўзининг “Кетавер” қўшиғини тақдим этади. Бу ҳам менинг махсулотим.
Бундан ташқари Фирдавс Пазлетдиновнинг “Ёрам” деб номланган таронаси, Отабек Муталхўжаевнинг “Юрак” қўшиғи ҳам менинг қаламимга мансуб. Яқинда Шахзода учун ҳам қўшиқ ёзиб бердим. Фақат унинг номи сир бўла қолсин.
Ўзим фортапианинони яхши чаламан. Кўпична ўша жойда ўтириб ижод қиламан.

- Юлдуз Усмонованинг “Шекилли” қўшиғи сизнинг репертуарингизда ҳам бор. Аслида эса уни биринчи бўлиб чет эл хонандаси куйлаган...
- Бу қўшиқни мен Юлдуз Усмоновадан илгарироқ ижро этганман. Тўғри, у чет эл ижодкорларининг махсули. Юлдуз опанинг қўшиқлари ТВ ва радиода яхши қабул қилинганидан кейин, мен уни оммалаштиришга жамз этмаганман. Сабаби мухлислар энди кўника олмасликлари мумкин эди. Менинг вариантимда нақорат жойи ўзгартирилмаган. Унинг чет элдан олингани билини туриши учун. 
 

Эркин ҚУРБОНОВ
Диёр ИМОМХЎЖАЕВ
 

1. Тошкент дербисидаги натижадан сўнг Ўзбекистон чемпионатининг иккинчи давраси қандай ўтади, деб ўйлайсиз?
Яхшиямки Тошкент дербиси фақатгина битта ўйиндан иборат эмас. Бўлмаса иккинчи даврада чемпионлик учун кураш деярли тўхтаб қоларди.
Иккинчи давранинг қандай ўтишини кўпроқ кубок финали ҳал қилиб беради. Сабаби бу йил Ўзбекистон кубоги финали 8-9 август саналаридан бирида бўлиб ўтади. Агар унда Пахтакор зафар қучса, беймалол айтиш мумкинки иккинчи давра биринчисидан анча қизиқарли тус олади. Бунга бир неча омилларни санаб ўтиш мумкин.
Биринчидан, агар Пахтакор Ўзбекистон кубогини қўлга киритса, 8 октябрдаги пойтахт дербисига қадар ҳар бир ўйинга жиддий тайёргарлик кўра бошлайди. Сабаби энди ҳар бир хато кечирилмас бўлиши мумкин. Бунёдкор билан орадаги фарқ эса 9 очкони ташкил қилмоқда. Бундан кўриниб турибдики, 8 октябрдаги жавоб ўйинига қадар мухлислар зерикиб қолишмайди. Аммо жавоб учрашувида ҳам Пахтакор ўзига керакли натижани қайд эта олмаса, чемпионлик учун кураш норасмий тарзда тўхтайди. Хаттоки Пахтакордан кейинги ўринда бораётган Насаф ҳам пешқадамга жиддий қаршилик кўрсата олмаётгани шундай фикрлашга мажбур қилмоқда.  
Иккинчидан, Бунёдкорнинг ўйин услубида сўзсиз ўзгариши бўлиши керак. Агар шундай бўлмаса, Сколари ҳали ҳам клубда иш бошламаган бўлиб чиқади. Мураббий иккинчи даврада кураш давом этади дегани билан, энди барибир бор эътиборини ОЧЛ бахсларига қаратади. Бу ерда фақатгина битта жихатни унутмаслик лозим. Бунёдкор ярим куч билан ҳам қолган жамоалардан уч очко олиши мумкин. Агар жамоа аъзолари ҳам шундай фикрда бўлсалар, улар иштирокидаги чемпионат ўйинлари эрмакдан бошқа нарса бўлиб чиқмайди. Умид қиламанки, Сколари бундай фикрда эмас.  
Учинчидан, чемпионатни фақатгина Тошкентнинг икки гранд жамоаси ташкил этмайди. Қолган жамоалар ҳеч бўлмаса учинчи ўрин учун кураш олиб борадилар. Бу ерда энг қизғин бахс айниқса биринчи лигага тушиб кетмаслик учун бўлади. Сабаби, биринчи даврадан кейин ҳали ҳеч ким ўйиндан чиқишни истамади. Ярим ҳазил, ярим чин маънода фикр билдирадиган бўлсак, Бунёдкор ва Пахтакорни мусобақадан чиқариб юборса, Ўзбекистон чемпионати ҳам Россия пример лигасидан қолишмайдиган бўлиб қолади. Яъни, 4-5 жамоа бир хил кучга эга бўлиб, чемпионлик учун кураш жуда ҳам қизиб кетади.
Агар жамолар биргина клуб учун узоқ муддат жиддий тайёргарлик кўрсалар, бу албатта мевасини беради. Шундай экан, Бунёдкор дербидаги ғалабасидан кейин 23 сентябрдаги Поханг Стилерз билан бахсга тайёргарлик кўраверса ҳам бўлади. Албатта олдинда кубок финали бор. Лекин корейс клуби учун кўрилган тайёргарлик Пахтакор учун ҳам хизмат қилади.
Пахтакор эса бор эътиборини августнинг дастлабки ўн кунлигидаги кубок финалига, ундан кейин эса 8 октябрдаги Тошкент дербисига қаратса мақсадга мувофиқ бўларди. Ушбу ўйинлар учун кўрилган жиддий тайёргарлик Ал Иттиходга ҳам етиши керак. Барчамиз учун энг яхши йўл – икки клубимизнинг ОЧЛ ярим финалга йўлланма олишидир! Шунда кураш 8 октбярдаги дербидан кейин тўхтаб қолмаслиги кафолатланади. Жамоалар энди рақобатни ОЧЛ бахсларига кўчирадилар.

2. “Бунёдкор”нинг бугунги ўйини билан ОЧЛда қандай натижалар қайд этса бўлади?
Бунёдкор бу ўйини билан чемпионликка асосий даъвогар ҳисобланади. Сабаби, Сколарида мавжуд муаммоларни бартараф этиш учун яхшигина имконият пайдо бўлди. Бу имконни сўзсиз пойтахт дербисидаги ғалаба яратиб берди.
Фақатгина Бунёдкорда эмас, умуман ўзбек футболчиларида 3 та жиддий муаммо бор.
Биринчидан, биз марказдан яхши ҳужум уюштира олмаймиз. Ўзбекистон терма жамоасининг жаҳон чемпионати саралаш учрашувларидаги энг катта камчилиги ҳам мана шунда бўлди. Бироқ, Бунёдкорда бу кемтик Ривалдо эвазига ёпиб юборилади. Тўғри, айримлар ҳали ҳам уни қария футболчи эканлигини пеш қилишда давом этишмоқда. Бироқ унинг устун жихатлари ёш камчилигини ювиб кетишига ишонаман. Пахтакор билан ўйиндаги икки гол ҳам айнан унинг тўп ошириши эвазига қўлга киритилди. Бунинг устига дербида у нафақат 90 дақиқа қолганлар билан бир хилда куч сарфлади. Балки ўйин давомида майдон марказидан Сколарининг олдига бир неча ўн марта келиб, кўрсатма олиб кетди. Шундан кўриниб турибдики, ҳеч бўлмаса жаноб Сколари уни 90 дақиқа бир маромда ушлаб тура олади.
Иккинчидан, футболчиларимизда узоқдан кучли зарба бериш коефиценти жуда паст. Бунинг устига айрим футболчиларда юмалаб келаётган тўпни тўғри йўналтиришда аниқлик етишмайди. Шундай бўлсада, Бунёдкор таркибидаги ярим ҳимоячиларнинг 90 фоизи узоқдан зарба беришга қўрқмайди. Бу борада айниқса Корпенко, Ҳайдаров, Рамос, Саломов, Викторлар яхши таассурот қолдирмоқдалар. Жепаров эса тўпни қотиб турган жойидан нисбатан яхшироқ тепади. Ривалдо тўпга фақатгина зарба бермай, балки дарвозабонларнинг имкониятни ҳам чамалаб кўради.
Мен буни нимага келтириб ўтдим? Агар Бунёдкор битта ҳужумчи билан ўйнашда давом этадиган бўлса, жарима майдонига қанотдан етказиб бериладиган тўпларнинг сезиларни қисми қайтариб юборилади. Бундай пайтда қолганлар зарба беришга тайёр туришлари лозим.
Учинчидан, Сами ал-Жабр айтиб ўтганидек, ўйинчиларимиз 90 дақиқа бир хил темпни ушлаб тура олмайдилар. Яъни, 70-дақиқалардан сўнг уларда толиқиш аломатлари пайдо бўла бошлайди. Бу борада сўзсиз арабларга тенг келадиган йўқ қитъамизда. Хатто Япония терма жамоаси ҳам Тошкентда ўйин охирларида толиқиб қолди. Бунёдкорнинг сўнгги икки ўйинини кўргандан кейин эса, улардан бу муаммо нисбатан йўқ эканлигига гувоҳ бўлдим. Насаф билан ўйинда жамоа ҳисобда олдинда бораётган бўлса ҳам, 90 дақиқа фақат ҳужумда ҳаракат қилди. Пахтакор билан ўйинда эса бир киши кам бўлишига қарамасдан, клуб аъзолари бир маромда ўйинни ушлаб туришди.
Буни фақатгина битта жихат билан ўлчаган бўлардим – Сколари! Айнан унинг келиши ўйинчиларни тер тўкишга мажбур қилмоқда. Айниқса легионер ўйинчилар унинг қўли остида икки баробар кўпроқ меҳнат қилаётганликлари қувонарли хол.
Клубнинг энг катта ютуғи – Игнатий Нестеровни ўз сафига қўшиб олгани бўлди. Нестеров реакцияси ва қарор қабул қилиши борасида дунёнинг исталган дарвозабони билан беллаша олади. Айниқса у керак пайтда сўнгги ҳимояичи вазифасини ўтаб беришда беназирдир. Футболчиларни ҳам қўлидаги кўринмас занжир орқали бошқариб тура олади.
Энг асосийси, бу клубнинг чемпионлар лигасидаги иккинчи уринишидир. Ўтган сафар Ривалдо ҳам “Аделаида” билан ўйинда ҳеч нарса қила олмаганди. Яъни, футболчиларнинг бир мартта оғизлари куйиб улгарган. Улар қолган ўйинларга жиддий назар ташлайдилар.

3. Дербидаги ўйинни кузата туриб, Сколари жамоанинг ўзгаришига қандай таъсир ўтказган, дея оласиз?
Дербидаги ғалабада Сколарининг хизматлари беқиёс бўлди. Айниқса Ҳайрулла Каримов қизил карточка олиб майдонни тарк этганилан кейин, майдонда “мураббийлар жанги” бошланди. Унда эса Виктор Жалилов имкониятлари юқори бўлсада, ҳамкасбидан очиқчасига енгилди. Ўйинчиларни позиция бўйича жойлаштиришда ҳам Сколари рақибидан яхшироқ ҳаракат қилди. У майдонга олти нафар ярим ҳимоячи ва 3 та ҳимоячини туширди. Бу эса қалдирғочларнинг ҳужум пайтида 6 та, ҳимоя пайтида 7 та бўлиб ўйнашларига замин яратиб берди.
Виктор Жалилов эса рақибидан анчагина қўрқиб турганини 5 та ҳимоячиси билан исботлаб берди. Майдон марказидаги Бунёдкорнинг 6 нафар аъзосига қарши Одил Ахмедов, Станислав Андреев ва Шерзод Каримовлар (Бунёдкордан икки баробар кам!) нима қилишлари мумкин эди?! Камолдиддин Тожиев ва Илхом Суюновлар ҳужумларга қўшилиб турган тақдирларида ҳам ярим ҳимоячилар Бунёдкордан кам бўлиб қолганди. Бунинг устига, мазкур икки футболчи асосан мезбонларнинг қарши ҳужумларини қайтариш билан банд бўлдилар.
Бундан бир неча йил аввал Россия миллий терма жамоаси бош мураббийи Георгий Ярцев ҳам Португалияга қарши худди шундай хатога йўл қўйганди. Натижада руслар ўз дарвозаларидан 7 та тўп олиб чиққанлар.
Иккинчидан, Жасур Хасанов ҳар сафаргидан бошқача ўйин кўрсатди ва натижада киритилган иккита гол ҳам унинг ҳаракатлари мевасидир. Тўғри, Хасанов тўлиқ битта оёқда ҳаракат қилади. Унинг фақатгина қанотдан қочиб кетиши “қашшоқ ўйинчи” дейилишига ҳам сабаб бўлаётганди. Аммо дербида у бутунлай бошқача ўйин кўрсатди. Бир сафар қанотдан тўп еткзиб берса, бир сафар марказга қараб интилди. Буни ҳам Сколарининг кўрсатмалари билан изоҳлаш мумкин.
Ва нихоят бразилиялик мутахассис Ривалдо, Жепаров ва Хасановлар ёрдамида битта яхлит ҳужумчи ярата олди. У шу тариқа Вильянуэванинг ўрнини босди. Авваллари Жепаров Кападзе билан, Хасанов Жўраев билан ўрин алмашиб ҳаракат қилардилар. Бу сафар эса мазкур уч футболчи ўзаро алмашиб Пахтакор ҳимоячиларига яхшигина хавф солдилар.
Қолаверса, Сколари майдондан туриб кўрсатма беришда ҳам Жалиловдан ўзиб кетди. Пахтакор захира ўриндиғида Бабаян футболчиларни ўзларига келиб олишларига ёрдамлашган бўлса (яна Худо билади), Жалилов уларнинг хатоларини жахл билан койиб турди.
Сколари эса барча норозилигини танаффусга олиб қўйди. Жахлини футболчиларга эмас, ҳакамларга сочди. Аммо ўйинчиларни бармоқлари ёрдамида бошқариб турди. Очиғи, бизга битта шундай мураббий керак эди.

4. “Пахтакор” жамоаси раҳбарияти 2- даврада нима қилиши керак, деб ўйлайсиз?
Жамоа иккинчи даврага қадар ҳеч нарсага улгурмаса керак. Аммо клуб келаси мавсумдан бошлаб жиддий иш олиб бориши талаб этилади. Мен Жалиловни хурмат қиламан. Унинг тажрибасига шубҳа қилмайман. Аммо Пахтакорга Сколари билан беллаша оладиган мураббий жуда ҳам зарур.
Мен жамоада Тажмурод Агамуродвдан кейин янгилик олиб кира оладиган мураббийни кўрмадим. Бир жихатга эса умуман ҳайрон қолдим. Равшан Ҳайдаров асосий, Виктор Жалилов ёрдамчи мураббий эдилар. Уларнинг иккаласини вазифасини алмаштириб қўйишгани билан бир нима ўзгаришига ким ишонади?! Хўжа Али, Али Хўжа эмасми бу?!
Пахтакорнинг захираси Бунёдкорникидан кучли бўлса кучлики, асло кам эмас. Сабаби клуб иқтидорли ёшлар билан тўла. Фақатгина уларни ўйната оладиган мураббий керак. Тўғри, Пахтакор энг катта ютуғи бўлмиш Игнатий Нестеровни бой берди. Аммо унинг ихтиёрида Александр Гейнрих, Одил Ахмедов, Станислав Андреев, Шерзод Каримов, Анзур Исмоилв каби ўйинчилар бор. Улардан тўғри фойдаланилса кифоя.
Сашани мен ўзи имконият ярата олгани учун ҳам хурмат қиламан. Яъни, яратувчан ўйинчи у! Стандарт вазиятлардан жуда аниқлик билан фойдаланади. Тўпни ўзида жуда яхши олиб юради. Зарбаси кучли. Техникаси аъло. Фақатгина ўзидан кучсиз рақибни менсимаслиги унинг энг катта камчилиги. Керакли ўйинда жамоа етакчиси бўлса, қўлидан кўп нарса келади.
Одил Ахмедов эса дербининг энг яхши ўйинчиларидан бири. Фақатгина ўзининг вазифасидан кўра кўпроқ юмуш юклатилгани сабабли ҳам унга жуда оғир. У ҳам инсон. Ҳамма нарсани унинг гарданига ташлаб қўйган мураббий ҳеч нарсага эришмайди.
Станислав Андреевнинг ўйинлари бошида илиқ таассурот қолдирмаганди. Аммо дербидан кейин ишондимки, жисмоний тайёргарлиги маромида. Агар у ҳам фақат ўз вазифасини бажарса, кўп нарса кутса бўлади. Фақатгина яна ҳам кучли мутахассис маслахатларига мухтож.
Ака-ука Тожиевларга кўз тегиб қолдими, билмадим. Бир нарса деб бўлмайди. Фарход Тожиев термада икки марта очилганидан бери ҳали ҳам ҳеч нарса қилгани йўқ. Ҳужумчи фақат гол уришни эмас, ярим ҳимоячиларга имконият яратиб беришни, яъни очилишни ҳам билиши керак. Айнан мана шу жихат умуман ўзбек ҳужумчиларига етишмайди. Тўп билан Одил Ахмедов янги ҳужум бошлаяпти. Пахтакор ҳужумчилари эса тўпни майдон марказидан қабул қилиб олишни исташяпти. Яхшиси Одилга имконият яратиб ериш керак. Очилса битта рақибни ўзи билан олиб кетади ва ярим ҳимоячининг йўлини “тозалаб” беради.
Агар Пахтакор жамоага янги қон қуя оладиган мураббий излаб топмаса, Агамуродов бошлаган ишни ҳеч ким учалик давом эттира олмаяпти. Кейин клубда футболчилар фақат битта кишига бўйсунишлари керак. Жалилов чиқиб ўзиникни маъқулласа, Бабаян яна ўзича кўрсатма берса ҳеч нарсага эришиб бўлмайди. Битта аравани бир пайтда икки томонга тортиб бўлмайди.

5. Миллий чемпионатимизни ислоҳ қилиш учун нималар қилиш керак, деб ўйлайсиз? (конкрет фикрлар асосида ёзилгани маъқулроқ)
1. Биринчи навбатда клубларни тезроқ хусусийлаштириш керак. Токи улар давлат қарамоғида эканлар бугун бор нарса эртага йўқ бўлиб қолаверади. Ҳокимиятлар томонидан ажратиладиган пуллар Бунёдкор ва Пахтакордан ўзиб кетиш учун икки дунёда ҳам етмайди.
2. Болалар футболига эътиборни кучайтириш лозим. Уларни бошдан-оёқ кийинтириб қўйган билан иш битмайди. Ўсиб келаётган авлодга ҳамма шароитлар яратиб берилиши керак.
Якшанба кунлари бўш қолсангиз, ўсмирлар ўртасидаги шаҳар биринчиликларини кўришга албатта боринг. Мана бу ерда солиштириш учун сизда тўлиқ имкон бўлади. Нафақат катта ёшдаги футболчилар, балки кичиклар ҳам Пахтакор ёки Бунёдкорда тўп суришни орзу қиладилар. Уларнинг шароитлари билан қолганлариники ер билан осмончалик фарқ қилади.
Ўйинларнинг кўпи ҳаққоний ўтмайди (айниқса Пахтакор ва Бунёдкор иштирокида бўлса). Ишонинг, ёшларни шу пайтданоқ эза оладиган ҳакамлар бор. Агар иложи бўлса бундайларни қўлини синдириш керак. Ғиром нималигини билмаган болакайларга ҳам ноҳақлик қилиш мумкинми?!
Бунинг устига икки гранд жамоалар чепмионлик учун курашадилар. Натижада ўсмирлар ва ёшлар терма жамоаларига чемпион клуб мураббийи устозлик қилади. Кейин нима бўлади? Роберт Гай термани бошқаради ва ҳамма ишни расво қилади. Мураббийлар бетараф бўлиши керак. У кузатиб юрсин ўйинчларни ва ўзи ҳар ҳафта йиғин ўтказиб борсин. Ҳеч бўлмаса болаларда вақт етарли-ку! Тасаввур қилинг термага Бунёдкор мураббийи устозлик қилса. Жамоани ўзининг ўйинчилари билан тўлдиради. Четдан келган бир-иккитаси ҳам (айниқса ёшларда) жамоага қўшилиб кета олмай, 16 га кирмасдан синиб қолади.
3. Мураббийларга эркин гапириш имконини яратиб бериш керак. Улар камчиликларни яқинидан кўриб турадилар. Шундай экан, нима гаплари бўлса гапириб олсинлар! Кумиковга жарима солингани ғалати. У ўзининг фикрини билдирган. Бизда сўз эркинлиги бор. Бу футболда ҳам бўлсин. Ким Бунёдкордан норози – гапирсин. Ким Пахтакордан – гапиришга имкон берилсин. Оғзидан чиққанини ёқасига ёпиштириш эмас, нега шундай деганини таҳлил қилиш керак.
4. Футболчиларнинг шартномаларини жиддий назорат қилиш керак. Иложи бўлса улар энг камида 3 йиллик шартнома тузадиган қонун чиқариш керак. Бизда эса карвонсарой. Айрим ўйинчилар лигадаги барча жамоа базасини беш қўлидек билади. Сабаби ҳаммасида ўйнаб кўрган. Ундан кўра узоқроқ муддатга тузишни жорий қилиш керак. Натижада клуб рахбарлари ҳар йили ҳаммасини бошидан бошламайдилар. Ўтган йилги ишни давом эттиришга ҳаракат қиладилар. Агар ўйинчи ёқмай қолса, ҳеч бўлмаса сотиб пул қиладилар. Жамоага фойда бўлади. Эркин футболчилар қаерда кўп бўлса, ўша ернинг жамоалари қашшоқдир! Европани қаранг, 2012 йилгача шартмномаси борлардан ҳам ҳозир кетиб қолади деб ҳайиқиб туришади.
5. Иложи бўлса жамоалар сонини 14 тагача камайтириш керак. Терма жамоа учун бўш кунлар кўпаяди. Йиғин ўтказамиз, ўртоқлик ўйинларида майдонга тушамиз. Нима кераги бор бизга “кучли ўнталик”ка киришни мақсад қилган жамоалар?! Ўзи 16 тагина клуб бўлса-ю, ўнталик кучли бўлиб қолдими?! Бу гапни биз эшитдик, бошқалар эшитмасин. Уят бўлади! Бемаза қовуннинг уруғи кўп бўлади, шундай экан энг яхши 14 тасини саралаб олиб қолиш керак. Бухоро ёки бошқасини қайтариб жойига қўйиб ҳеч нарсага эришмаймиз.
6. Биринчи лигага эътиборни кучайтириш керак. Россия кубогини кўрдингизми? Зенитдан бошқа ҳамма лидерлар биринчи, хатто иккинчи лига жамоаларига имкониятни бой беришди. Бизда эса олий лиганинг энг қолоқ жамоаси ҳам биринчи лига пешқадамини янчиб ташлайди. Пораларнинг энг каттаси ҳам ўша ерда бўлса ажаб эмас. Ҳар холда кўздан йироқ жой. Агар биринчи лига кучаймаса, олий лиганинг ўсишилан умид кам бўлади. Дарахтнинг шохлари эмас, илдизи бақувват бўлгани яхши.
7.Олий лига стадионлари аҳволини яхшилаш лозим! Эътибор бердингизми, ЖАР ёки Пахтакорда кучсиз клублар ҳам нимадир кўрсатишга ҳаракат қилмоқдалар.
Бу жуда катта маблағни талаб қилади. Шундай экан, клубларнинг ҳисоб рақамларидаги пулларни назорат қиладиган федерация, клубларнинг олдига муддат белгиласин. Масалан, 2012 йилгача барча стадионлар стандарт талабларига жавоб бериши керак. Йўқса, мусобақаларга қўйилмайди. Эътибор беринг, федерация рўйхатдан ўтказган стдионлардан на футболчилар, на мураббийлар нолимасликлари керак!

Бизнинг сўнгги сухбатларимиз асосан эстрада йўналишида ижод қилаётган санъаткорлар билан бўлиб ўтди. Уларнинг барчалари миллий йўналишда қўшиқ куйлашга тайёр эмасликларини, унинг учун алоҳида тайёргарлик кераклигини билдиришди. Бизнинг бугунги сухбатдошимиз эса ҳам эстрада, ҳам миллий йўналишда муваффақият билан ижод қилиб келаётган Фирдавс Пазлиддиновдир.
Очиғи ушбу қўшиқчи дастлаб реп йўналишларида, кейин эса шунга ўхшаш ёшларбоп қўшиқлар яратиб юрганида кўпчилик танимас эди. Бугунга келиб эса пойтахт тўйларини энг қиздирадиган хонанда айнан Фирдавс бўлиб қолди. Сабаби ўн йилдан ошиқ вақт давомида унинг репертуари анча бойиди. Ёшлар учун замонавий, катталар учун миллий ва қўшиқнинг ашаддий шайдолари учун классик асарлар тақдим этди. Унутилаёзган қўшиқларни қайта, янги созлар билан тақдим этаётгани балки унинг энг катта ютуғи бўлаётгандир.

- Фирдавс ака, ёшлигингиздан қўшиқчи бўлишни орзу қилганмисиз, ёки унга фақатгина хобби сифатида қараганмисиз?
- Биласизми, санъатга қизиқишим 3-4 ёшимдан бошланган. Кимдир бу пайтда отаси ёки яна бирор кимсага ўхшашни орзу қилса, мен айнан қўшиқчи бўлишни истардим. Сабаби ҳинд киноаларига муҳаббатим баланд бўлган. Катталаримиз севиб томоша қиладиган “Танцор диско” фильмидаги барча қўшиқларни ёддан билардим. Ҳар доим уларни ҳиргойи қилишдан чарчамаганман.
Бироқ шунга қарамай оиламдигилар менинг қўшиқчи бўлишимни ёқлашмаган. Бошқа касб эгаси бўлишимни исташарди. Менинг эса кичиклигимдан мақсадим ўзимга аён бўлган ва уни охиригача ҳимоя қила олганман. Натижада уларга санъатимни кўрсатиб, тушунтириб берганман. Ва улар мени қўллаб-қувватлашни бошлашган.

- Нега энди гуруҳни “Фирдавс Н” деб номлагансизлар?
1996 йилда гуруҳ тузганимизда онамнинг сайёҳлик фирмалари бўларди. У ҳозир ҳам бор. Фирманинг номи “Фирдавс Н” эди. Шу сабаб гуруҳимизни ҳам унинг номига қўйганмиз. Фирдавс – бу менинг исмим. Катта “Н” ҳарфи эса синглим Нодиранинг бош ҳарфи.

- Гуруҳ ташкил топганда бир қатор истеъдодли аъзолари бўларди. Жумладан Жаҳонгир.уз ҳам гуруҳ сафида эди. Кейин унинг парчаланишига нима сабаб бўлди?
- Ҳа, ростдан ҳам гуруҳимизда талантли йигитлар бўлган. Аммо барибир унинг солисти мен эдим. Ундан воз кечгунимизга қадар бир неча созандалар келиб-кетиб турган. Жоҳонгир.уз эса сафимизга 1999 йилда қўшилган. Ўша пайтларда фақат реп йўналишида қўшиқлар ёзар эдик. Жаҳонгир билан тўрт йил ҳамкорликда фаолият олиб бордик. Кейин эса у яккахон қўшиқчи сифатида танилди.
Мана икки йилдирки сахнага Фирдавс Пазлиддинов бўлиб чиқаман. Аммо менга фарқи йўқ. Фирдавс Н ҳам, Фирдавс Пазлиддинов ҳам бир хил мен учун. Аммо шуни ишонтириб айта оламанки, гуруҳнинг парчаланишига келишмовчиликлар сабаб бўлмаган. Қўшиқчилар билан яхши муносабатда бўлганмиз.

- Қайсидир клипингизда кўзи ожиз қиз тақдири очиб берилади. Эшитишимизча, бу клип аслида хитой тилидан куйланган қўшиқ учун олинган экан...
- Албатта, буни яширмайман. “Беғуборим” қўшиғимга ишланган клип айнан хитойчадан олинган. 2006 йилда Чин ўлкасига сафар этганимизда кўриб қолгандим ўша клипни. Ундаги воқелар мени қаттиқ таъсир қилган ва эътиборимни жалб қилган. Унда суратчи бола билан бир қиз севишиб қолади. Бир куни қиз суратхонадаги расмлар билан танишаётганда, кўзига кимёвий элементлар тўкилиб кетади ва у бир умрга кўр бўлиб қолади. Воқелар ривожи эса айнан шундан кейин ривожлана боради. Клип тугаши билан Ўзбекистонга қайтганимда албатта шунга ўхшашини олишни ният қилганман. Кейин эса “Беғуборим” қўшиғида айнан ўша сюжет очиб берилган.

- Кинода суратга тушаётган хонандаларни кўпчилик реклама учун рол ижро этган деб таърифламоқда. Сизнинг суратга тушишингиздан мақсадингиз нима бўлган? Умуман ролингиз ўзингизга манзур бўлганми?
- Менимча ҳеч кимнинг ўз ролидан тўлиқ кўнгли тўлмаса керак. Сабаби у бундан яхшироқ ўйнай олиши мумкин. Ўзингни ижодингга ҳамиша танқидий назар ташлайсан ва у сенга ҳамиша бошқачадек туюлаверади.
Аммо ҳар биримизнинг севимли актёрларимиз бор. Улар иштирокидаги киноларни томоша қилганимиздан кейин ҳаммамиз ҳам беихтиёр суратга тушишн орзу қиламиз. Менинг ушбу орзуйимни Ўзбекистон халқ артисти Ёдгор Садиев амалга оширганлар. Биринчи марта “Шайтанат” кинофильмида Асадбекнинг ўғли ролини ижро этганман. Мен учун у энг бахтли кунларнинг бири бўлган. Мен актёрликка ўқимаганман. Рол ижро этиш фақат ва фақат орзу бўлган.
Кейинчалик режиссор Абдуҳалил Мамадалиев “Суратдаги сир” фильмига таклиф қилганлар. Бу менинг иккинчи ва охирги ролим бўлган. Аммо кинода суратга тушишдан мақсад ўзимни реклама қилиш, ёхуд актёрликка даъвогарлик қилиш эмас. Ролларимни ҳам муваффақиятли чиққан деб айтмайман. Аммо орзуйим ушалди. Кейинчалик бу болаларим ёки набираларимга тарихий бир нарса бўлиб қолади.

- Сўнгги пайтларда миллий йўналишда кўпроқ қўшиқ куйлаяпсиз. Бунга сабаб нима?
-  Мен тўлақонли миллий йўналишга ўтиб кетмадим. Орада эстрада йўналишида ҳам ижод қиляпман. Менимча ижодингиз ранг-баранг бўлиши керак. Ҳар икки йўналишдаги ижодим халқимизга манзур бўлаяпти. Боиси уларнинг хоҳишларига қараб ижод қилишга ҳаракат қиламиз. Баъзи давраларда реп сўрашади, баъзан эса миллий қўшиқларингиз керак бўлиб қолади.

- Тан олиш лозим, миллий йўналишда қўшиқларингиз нисбатан жуда омадли бўлиб чиқмоқда. Улар мухлислар томонидан жуда илиқ кутиб олинмоқда...
- Ўзимнинг ҳам бу йўналишга бўлган қизиқишим анча ортган. Ўзимизнинг эски шох асарларни замонавий асбобларда қайтадан чалиб, чиройли асарлар яратса бўлади. Натижада қўшиқ нафақат катта ёшдигиларга, балки ёшларга ҳам манзур бўлади. Миллий қўшиқлар бизнинг ютуғимиз, бойлигимиз. Улар ҳеч қачон йўқолиб кетмайди. Радио ёки ТВ уларни қўймаса ҳам, халқ дилида хиргойи қилиб юраверади.
Менимча эстрада йўналишидаги қўшиқларим ҳам яхши кутиб олинмоқда. Мен ҳар иккала йўналишни бир хилда олиб боришга ҳаракат қиламан. Ҳар куни янги овоз чиқмоқда. Натижада эстрада бойиб бормоқда. Фикримча, санъатни чин дилидан севган, бу сохада тинмай меҳнат қилганлар албатта қандайдир натижаларга эришади.

- Ашаддий мухлисларингизнинг кўп қисми вилоятларда истиқомат қилишади. Улар билан учрашишга вақт топа оляпсизми?
- Албатта! Мана яқинда ички ишлар вазирлиги, “Ашула ва қўшиқ” ансамбили билан ҳамкорликда Қорақалпоғистон, Навоий, Бухоро, Хоразм ва Жиззах вилоятларида ҳайрия концертлари бердик. Қолаверса, октябрда ўзимнинг яккахон концертимни тошкент шаҳрида беришни режалаштирганман.

- Бугунги кунда асосий даромад манбаингиз қўшиқчиликданми ёки бошқа иш билан ҳам шуғулланасизми?
- Айни пайтда асосий касбим қўшиқчилик ва асосий даромадим ҳам шу сохадан. Бундан ташқари юқорида айтиб ўтганимдек сайёҳлик фирмамиз ҳам бор. Хамюртларимизни чет эл сафарларига дам олишга жўнатамиз. Бизнесга вақтим камроқ.

- Ижодингизда энг катта ёрдам берган инсонлар кимлар?
- Бундай мавқега эришиш учун сизга жуда кўпчилик ёрдам бериши керак. Мен мана шундайларнинг барчасига чуқур миннатдорчилик билдираман. Айниқса Фаррух зокиров ва Ёдгар Садиевларга хурматим баланд. Якунда сўзсиз мени тўғри тушунган ва тарбиялаган ота-онамдан чексиз қарздорлигимни айтиб ўтмоқчиман. Уларнинг олдида бош эгаман. 
 

Эркин ҚУРБОНОВ
Диёр ИМОМХЎЖАЕВ
 

Бизнинг бугунги сухбатдошимиз Шоира Отабекова. Унинг бир эмас иккита қўшиғи Тарона тақдимотида ғолиб деб топилгандаёқ эл оғзигша тушиб улгарганди. Тўрт қиз ва тўрт ўғилнинг орасида катта бўлган қўшиқчи ўзининг қатиятлилиги билан бизда илиқ таассурот қолдирди. Чиройли буюмларни йиғиб уларга безак беришни ҳуш кўрувчи ижодкор саволаримизга қисқа ва аниқ жавоб беришга ҳаракат қилди. Одатда босиб ўтган йўлини таҳлил қила олган инсонларгина саволларга иккиланмай жавоб қайтарадилар. Яъни, уларнинг ҳаётий тажрибалари етарли бўлади. Бизнингча, оналик бахти ва санъатдаги озгина чекиниш унининг учун кўп нарсаларни ўзгартирган. Ажаб эмас, Шоира Отабекованинг севимли сохасига қайтиши кириб келишидан-да ёрқинроқ из қолдирса... 

- Шоира Отабекованинг маълум муддат санъатдан чекинишига сабаб нима бўлди?
Айнан шу саволни жуда кўп беришмоқда. Балки кўпчилик билмас, мен яқинда она бўлиш бахтига муяссар бўлдим. Қизим Шаҳина ҳозир икки ёшга тўлган. Табиийки, фарзандим оёққа туриб олгунча унга менинг парваришим керак. Бунинг устига жажжи қизим турганда ўзимни санъатда эркин тута олмасдим, ҳаёлни бир ерга жамлаш қийин кечарди. Шу тариқа мен икки йилга яқин вақт давомида ўзимни қизимга бағишладим. Маълум муддат ўтиб эса секин-аста танаффусдан чиқа бошладим.

- Билишимизча сизнинг қўшиқчиликдан бошқа касбингиз ҳам бор. Демак, бу сохани хобби сифатида қабул қиласиз?
Тўғри, мен қўшиқчиликдан бошқа тирикчилигим ҳам бор. Аммо бу сохани ҳам тўлақонли касбим деб биламан. Агар унга шунчаки хобби сифатида қарасам унинг учун жиддий бўла олмайман: ўз устимда ишламай қўяман ва табиийки ҳеч қандай муваффақиятга ҳам эриша олмайман. Шу сабабдан ҳам қўшиқчилик менинг иккинчи ва севимли касбимдир.

- Бугунга келиб санъатда устоз кўрмаганларни танқид билан кўмиб ташлашмоқда. Сизнинг устозингиз бўлганми?
Мен бу танқидларни ўринли деб биламан. Боиси санъатда устоз кўрмаган шогирд ҳеч қачон катта ютуқларни қўлга кирита олмайди. Аниқроғи, анча қийналади.
Менинг санъатдаги устозим бувим бўлганлар. Фазилатхон Отабекова номи билан элга танилган бувижоним 1952 йилда ўтказилган республика қўшиқчилар танловида ғолиб бўлганлар. Бироқ улар турмушга чиққанларидан кейин бу сохани тарк этишга мажбур бўлганлар. Менга эса уларнинг маслахатлари катта ёрдам берган.

- Демак бувингиз ўз оилаларини деб санъатдан воз кечган эканлар. Сиз-чи? Оилангиз учун санъатдан воз кеча оласизми?
Йўқ. Оилам мени санъатим билан севишини хоҳлардим.

- Миллий йўналишда куйлаш сиз учун қийинчилик туғдирмайдими? Бу ҳамманинг ҳам қўлидан келавермайди...
Мен ўзининг миллий йўналишидан хабардор бўлмаган санъаткорни чин маънода ўз ишининг устаси деб ўйламайман! Шунинг учун ҳам ўзим миллий йўналишда бемалол ижод қила оламан. Бироқ ҳар кимнинг ўз танлаган йўналиши бўлади. Яъни, ҳар бир қўшиқчи ўзининг табиатига яқин бўлган оҳангларда куйлайди. Жумладан менинг ҳам ўз йўналишим бор ва ўзим қизиққан услубда қўшиқ куйлайман. Агар ижройингизни ўзингизда ҳис қила олсангиз яратган нарсангиз мухлисларингизга ҳам маъқул келади.

- Айрим аёл қўшиқчилар ўзларини карьерага шу қадар бағишлаб юборадиларки, натижада хатто таом тайёрлашни ҳам унутиб қўядилар. Сиз ўзбек қизи билиши керак бўлган барча юмушларни бажара оласизми?
Албатта. Сиз айтган, ўзбек қизи қилиши керак бўлган ҳамма нарсани биламан. Овқат тайёрлашни ҳам, тикиш-бичишни ҳам. Хаттоки нон ёпишни ҳам яхши биламан. Мен санъатга кириб келмасимдан аввал бу босқичларни босиб ўтганман. Оиламдагилар менга ўргатишган.

- Идеалингиздаги санъаткор қандай бўлиши керак?
Сўз билан тасвирлаб бера олмайман. Лекин айрим ўзимм қаттиқ хурмат қилган санъаткорларни санаб ўтаман. Шундан ҳам менинг бу сохадаги идеалимни тушуниб олишингиз мумкин. Ўзбек эстрадасидан Фаррух Зокиров ва Юлдуз Усмонова. Чет элда эса Майкл Жексоннинг ижодини хурмат қиламан.

- Мухлислар турфа хил бўлади. Айримларига санъаткорнинг ўзи кўпроқ ёқса, айримлари яхши қўшиқ шайдоларидир. Сизни танаффус даврида унутиб қўйганлар бордир. Улар меҳрини қайта қозонишингизга ишонасизми?
Ҳар киб санъаткорнинг ўзига яраша мухлислари етарли. Севимли сохамга қайтганимдан кейин кўпчилик табриклади. Ҳақиқий мухлисларимиз келиб янги ижодимда омад тилашмоқда. Телефон қўнғироқлари, интернетдаги поча манзилимдаги хатлар тинмаяпти. Ўйлашимча, мен бу сохада нимадир қила олганман. Ҳаммаси ўзимга боғлиқ. Икки баробар куч билан ҳаракат қилиб, ҳақиқатда ҳам яхши қўшиқлар ярата олсам мухлислар ўзлари излаб топишади. Ҳақиқий санъат ҳеч кимнинг юрагидан ўчиб кетмайди.   
 
- Нима деб ўйлайсиз, ўзингизни шоу-бизнесда маҳкам ушлаб туриш учун битта яхши қўшиқ чиқарган маъқулми, ёки кўпроқ кўриниш берганми?
Ниятим ҳар иккисини ҳам бир хилда олиб бориш. Яхши қўшиқ яратиш санъаткорнинг биринчи галдаги вазифасидир. Бунинг устига халқ билан яқинлик ҳам керак. Қўшиқлар, клиплар, альбомлар тақдим этиш ниятларим бор. Балки услубимга янгилик ҳам киритарман...

- Демак тез орада қандайдир янгилик кутсак бўлади, шундайми?
Ҳа. Яқинда Даврон Эргашев, Беном гуруҳи ва мен янги қўшиқ устида иш бошладик. У севги ҳақида эмас! Бутунлай бошқа йўналишда куйланади. Уни дастлабки янгиликлар қаторида ҳавола қиламиз.

- Санъаткор сифатида ўзбек тўйлари сизга маъқулми?
Албатта! Шахсан менга улар жуда ёқади. Айримлар чегарадан чиқиш холлари кўп кузатиляпти деб бонг уришмоқда. Аммо бу бизнинг урф-одатимиз, ундан воз кеча олмаймиз. Бунинг устига халқнинг орзу-ҳаваслари ҳам шу кунда намоноён бўлади.

- Қўшиқларингиз асосан ТВ-Марказ каналида қўйилади. Демакким, мухлисларингиз асосан ёшлар. Каттароқ аудиторияларни забт этиш ниятингиз йўқми?
Албатта бор. Ҳозир шунинг ҳаракатидаман. Бироқ мен давлат каналларида бемаъни қўшиқ куйлашдан қўрқаман. Сўнгги пайтларда Ватан ҳақида жуда кўплаб қўшиқлар яратилди. Ҳаммасини эшитиб кўрдим. Лекин бирортаси ҳам илиқ таассурот қолдирмади. Ниятим, битта қўшиқ айтсам ҳам яхши қўшиқ айтиш. Бундай типдаги ижод фақат дилдан бўлиши керак.

- Сизни санъатда ҳомийингиз борми?
Йўқ. Менга ҳомий керак эмас. Мен ўзимни-ўзим таъминлай оламан. Агар кимдир сизни молиявий томондан таъминласа, ўзи истаган йўналишга ўтказиш учун ҳаракат қилади. Мен эса ўзимга ёққан қўшиқларни куйлашни хоҳлайман. 

- Қўшиқ куйлаётганда асосий эътиборингизни нималарга қаратасиз?
Мен ҳар томонига эътибор бераман! Куйи ҳам, шеъри ҳам четда қолиб кетмайди. Яратган қўшиқларимининг қайсилари хит бўлишини олдиндан билганман. Чунки инсон ўзи сезади нима яратганини. “Аламли” қўшиғини ёзганимда хит бўлишига қаттиқ ишонганман. Бироқ кўпчилик бу фикрда эмасди. Охирида мен ҳақ бўлиб чиқдим.

- Кинода рол ижро этишга улгурмадингизми?
Шу кунгача таклифлар тушиб туради. Аммо сценарийлари баъзида саёз бўлади. Сценарий яхши ёзилган бўлса, уни ҳамма севиб кўришига ишонсам, ўзимни бу сохада ҳам синаб кўриш ниятим бор. 

- Сиз юқорида Ватан ҳақидаги сўнгги қўшиқларга муносабат билдирдингиз. Ўзингиз қачон бу йўлда ижод қиласиз?
Шу кунларда янги альбом ва клиплар тайёрламоқдаман. Мени хурсанд қилаётгани Ўзбекистон ҳақида қўшиқ яратиш палласидаман. Бор эътиборимни айни дамда унга қаратганман. Боиси Ватаним ҳақидаги қўшиғим келгуси авлодларга ҳам қолишини истайман.
 

Эркин ҚУРБОНОВ
Диёр ИМОМХЎЖАЕВ
 

Ҳар ким келажакда ўз касбини турлича танлайди. Лекин шундай бўлсада, оилавий шароит бу борада катта рол ўйнайди. Агар ўғрининг боласи ўғри бўлса ҳеч ким ажабланмайди. Боиси ҳар ҳандай ёмон иллат қондан-қонга ўтиб келади. Аммо кишиларнинг истеъдодлари ҳар доим ҳам наслларда давом этмайди. Иқтидор Аллоҳ томонидан берилгани учун ҳам олим фарзанди олим бўлавермайди.
Бизнинг бугунги сухбатдошларимиз ака-ука Дилшод ва Дилмурод Қурбоновлардир. Сиз уларни “Ёшлар” гуруҳи орқали яхши танийсиз. Улар оталари изини муносиб боса олган фарзандлардир. Санъаткорлар оиласида дунёга келган уч ўғил бир неча йиллар муқаддам халқ оғзига тушишганди.
Доимо бир-бирларини тўлиришга ҳаракат қилган йигитлар бугунга келиб кўнгилдагидек ижод қила олмаяптилар. Бунинг устига айни дамда кенжа фарзанд Фурқат Қурбонов гуруҳни тарк этган. Катта ўғиллар – Дилшод ва Дилмурод Қурбоновлар Глиер мусиқа мактабида ёшларга дарс бериш билан бирга, санъат сохасида ҳам изланиш олиб боришмоқда. Умид қиламизки, ҳар доим кўриниш беравермасада гуруҳ аъзолари билан бўлган сухбат сизларни бефарқ қолдирмайди.

- Гуруҳ ташкил топиши ҳақида гапириб берсангиз. Ҳар холда ака-укаларни бирлаштириш у қадар қийинчилик туғдирмагандир...
Албатта. Гуруҳ илк бор 1999 йил ташкил топган. Ўша пайтларда режиссор Бурхон Шароповнинг етти ёшдан етмиш ёшгача кишилар қизиқадиган “Салом ёшлар” кўрсатувлари бўларди. Айнан шу лойиха гуруҳ учун катта туртки бўлган. Орада Бурхон ака, “келинглар, гуруҳ номини ҳам “Салом ёшлар” деб атай қоламиз” деб қолдилар. Бу таклиф бизга ҳам маъқул бўлди. Фақатгина “салом” сўзини олиб ташлаб, “Ёшлар”ни ўзини қолдирдик. Умуман ўша пайтларда бу каби номлар урф бўлганди. “Болалар”, “Шамс” каби гуруҳлар мавжуд эди-да.

- Гуруҳ ташкил топганда барчангиз бир ёқадан бош чиқариб ишлагансиз. Кейин келишмовчилик чиққанми?
Йўқ, албатта. Биз дастлаб учта ака-ука – Дилшод, Дилмурод ва Фурқат Қурбоновлар бирга эдик. Кейинчалик кичик укамиз овоз ёзиш студиясини очди. Ҳозир ҳам у билан ҳамкорлик қилиб турамиз. Фақатгина Фурқат тўйларга, гостролларга биз билан бирга бормайди. Конценртларда ҳам икки киши кўриниш берамиз. Лекин клип ёзсак, қўшиқ басталамохчи бўлсак барчамиз ҳамкорликда фаолият юритамиз. Айни дамда гуруҳимизга Нодир Эшонхўжаев бадиий рахбар саналади.

- Гарчи ака-укалар қондош бўлсаларда, барчаларининг қизиқишлари бир хил бўлиши кам кузатиладиган холат...
Оиламизда отамиз санъатни жуда яхши тушанадилар. Ўзлари санъаткор бўлганлар. Бунинг устига консерваторияни ҳам тугатганлар. Фақатгина ўқиш жараёнида қандайдир сабаб билан овозларини йўқотиб қўйганлар. Ана ўшанда ният қилган эканлар, агар ўғил фарзанд кўрсам албатта санъаткор қиламан деб. Ёшлигимизда барчамизни Успенский номли мусиқа мактабига берганлар. Бора-бора ўзимизда ҳам бу сохага бўлган қизиқиш, тушунча ортиб борган. Ҳозир ўзимиз мусиқа мактабида дарс берамиз.

- Лекин гуруҳ бир порлаб чиқди-да, тез орада кўриниш беравермагач унутила бошланди. Бунга нима сабаб деб ўйлайсиз?
Сабаби оддий. Асосан қўшни давлатларда ижод қилдик. Қозоғистонга сафар этдик. У ердан Россия томонларга ўтдик. Хатто Мисрга ҳам бориб келдик. Мақсадимиз катта гастроллар уюштириш эмас, уларнинг санъатини ўрганиш. Улардаги ютуқларни ўзимизга ҳам олиб кириш бўлган. Мана энди яна енг шимариб ишга киришдик. Таассуротларимиз бир дунё. Кўрганларимиз, билганларимиздан яхши қўшиқлар яратса бўлади.

- Бундан билса бўладики, асосий даромад манбаингиз қўшиқчиликдан эмас...
Шундай деса ҳам бўлади. Мен (Дилшод Қурбонов) Успенский номли мусиқа мактабини тамомлаб, концерваторияга ўқишга кирдим. Хатто аспирантурани ҳам тугатдим. Айни дамда шу ерда эстрада ижрочилиги кафедрасида ўқитувчиман.
Мен бўлсам (Дилмурод Қурбонов) Глиер номидаги мусиқа мактабини тугатиб, концерваториянинг анъанавий ижрочилик йўналишида ўқидим. Ҳозир ўзим тамомлаган мактабда ўқитувчи бўлиб ишлайман.
Укамиз Фурқат Қурбонов ҳам Дилмурод сингари Глиер мусиқа мактабини тугатган. Концерваторияни овоз режиссорлиги бўйича тамомлаган. Айтиб ўтганимиздек, ўзининг овоз ёзиш студияси бор.
Бу борада албатта тўйлардан ҳам тирикчилигимиз ёмон эмас.

- Четга чиқмасдан шу ернинг ўзида халқ оғзига тушаётганлар исталганча топилади. Сиз бўлса бу қарорингиз билан йўқолиб қолганингиз қолди...
Бунга сабаб – яхши таклифлар бўлди. Бунинг устига бу ерда ҳам ижодимиз тўлақонли тўхтаб қолгани йўқ. 2005 йилда кетган бўлсак, қайтиб келганимизга бир йилча бўлиб қолди. Ижоддан тўхтамадик. Тўғри, реклама ва промоушнга эътибор қаратмадик. Айнан мана шу важдан ҳам кўпчилик унутган бўлиши мумкин. Аммо 4-5 йил олдинги Ўзбекистон билан бугунгисини солиштириб бўлмайди. Ҳозир рақобат кучли. Мухлислар ҳам янги йўналишларни, янги ижод наъмуналарини талаб қилишмоқда. Бу борада эса бизга ҳориж сафари катта ёрдам беради деб ўйлаймиз.

- Лекин ниятингизга терс ўлароқ эски қўшиқларни қайта ижро этмоқдасиз...
Бу асосан халқнинг талаби. Биз ҳар доим ўзимизнинг устоз санъаткорларимиз куйлаган тароналарни соғинамиз. Шлягер қўшиқларни қўмсаймиз. Шу сабабдан ҳам унга мурожаат қилиб, халқнинг ёдига солишда ёмон тараф кўрмадик. Масалан 80-90 йилларда яратилган қўшиқлар янги созларда, бошқача ижро ва кўринишда қайта тақдим қилинмоқда. Қувонарли томони, халқ буни яхши кутиб олаяпти.
Биз Ботир Зокиров, “Ялла” гуруҳи қўшиқларидан ижро этдик. Яқинда янги альбомимизни тақдим этамиз. Номи ҳозирча сир. Бир нарсани айтишимиз мумкин, ретро йўналиши ихлосмандлари учун меҳнат қилганмиз. Орасидан машхур тароналар ҳам ўрин эгаллаган.
Бундан ташқари миллий қўшиқларимизни ҳам қайта ишлаш ҳаракатидамиз. Халқ лапарлари борми, миллий куйларими, барчасини янги кўринишда тақдим этиш ниятимиз бор.

- Чет эл тўйларида ҳам бўлгандирсиз. Ўзимизники билан солиштириб бера оласизми?
Хорижда кўплаб тўйларда бўлдик. Аммо ўзимизнинг ўзбек тўйларидан қўймасин. Бизнинг савиямиз анча юқори. Ҳозир ҳам четдан кўплаб таклифлар тушиб туради. Аммо ўзимиздан ортиш қийин бўлгани учун рад жавобини бериб турибмиз.

- Тўйлар майли-ку, илгари кўплаб байрамларда иштирок этардингиз...
Байрамларга ҳам таклифлар бор. Яқинда қўшиқларимизни комиссия аъзоларига топширдик. Насиб бўлса, ижодимизга ҳамоханг байрамларда яна кўриниш бера бошлаймиз.

- Вилоятларда ҳам мухлисларингиз бор...
Ҳозирча фақат 2008 йилда Андижон вилоятида концерт бердик. 2009 йилда эса шаҳарни ўзидан ортмай қолдик. Тўйлар ҳаддан ташқари кўп.

- Эшитишимизча тўйларга ҳар бирингиз ўз машинангизда борар экансиз...
Ҳа, шундай. Менда ва Фурқатда ўзимизнинг Нексия. Дилмуродда БМВ. Тўйхоналарга борсак машина қўйиш жойларини биринчи навбатда ўзимиз банд қиламиз (ҳаммалари самимий кулиб юборишди).

- Спорт турлари билан шуғулланиб турасизми?
Дилмурод Қурбонов: “Менга оғир атлетика жуда ёқади ва у билан шуғулланаман”.
Нодир Эшонхўжаев: “Мен теннисга қатнаб тураман”.
Дилшод Қурбонов: “Мен югуриб тураман. Яъни, қочишни машқ қиламан” (кулади).

- Мусиқа асбобларини ўзингиз чаласизми?
Дилшод: “Мен ўзим бастакорман. Кўплаб қўшиқларимизни ўзимиз ёзамиз. Ғижжак керак бўлса Дилмурод ёрдамга келади. Яна Дилшод Алланбаев деган йигитимиз бор. Зарб билан чалинадиган барча чолғу асбобларини унга топширганмиз. Тўйларда жонли чиқиш қиламиз. Қўшиқлар ёзишда коптерга мурожаат қиламиз. Худо хоҳласа концертимизда ҳам ўзимиз чалиб, ўзимиз ижро этмохчимиз.

- Гуруҳ ташкил топганига 10 йил бўлибди. Ортда қолган фаолиятга қандай баҳо бера оласиз?
Биз яқин 4 йил ичида умуман кўринмадик. Энди эса янги қўшиқлар, альбомлар билан санъатга қайтамиз. Яхшилаб концерт бериш ниятимиз бор. Хўжакўрсинга эмас, гўзал концерт қўямиз Худо хоҳласа. Шу йилнинг охирларида ва янги йил аввалида биз ҳақиқатдан ҳам тиним билмай меҳнат қиламиз. Ана ўшанда ҳақиқий баҳони мухлисларнинг ўзлари берадилар.
 

Эркин ҚУРБОНОВ
Диёр ИМОМХЎЖАЕВ
 

Биз шу кунга қадар жуда кўплаб санъаткорлар билан сухбат уюштирдик. Уларнинг ҳаётга, қўшиқчиликка бўлган фикрларини сизларга ҳамин қадар етказишга ҳаракат қилдик. Бу сафар эса ўзгача йўл тутишни мақсад қилгандик. Яъни, ўзбек қўшиқчилигидаги устоз санъаткорларнинг фикрини билиш, уларнинг босиб ўтган қутлуғ йўлларига яна бир бор назар ташлаш. Боиси, санъатимизнинг, ҳаётимизнинг ҳақиқий аҳволини айнан улар ўлчаб беришади. Юксалик мақомини ҳам айнан улар белгилаб беришга ҳақлидирлар.
Бу борада кимга мурожаат қилиш ҳақида кўп фикр алмашдик. Халқаро устоз ва мураббийлар куни арафасида бу ишга қўл уршимиз ўзгача бир маъно ясаши керак эди. Ўйлаб-ўйлаб Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган маданият ҳодими, халқимиз севган санъаткор Ҳожакбар ака Ҳамидов билан диллашишга қарор қилдик. Танловимиз нотўғри бўлмаганини у киши билан сухбат асносида ҳам билиб олдик. Боиси, Ҳожакбар Ҳамидов 3 октябрь санасида қутлуғ 60 ёшни қарши олаётган эдилар. Фақатгина санъат сохаси билан чекланиб қолмай, тарих йўналишида ҳам тинмай изланиш олиб борган инсон билан бўлган сухбатимиз сизларда илиқ таассурот қолдиришига ишонамиз. Биз эътиборингизга мазмунли жавобларнинг энг гўштли ерларини ҳавола қилмоқдамиз. Вахоланки, бир дақиқа тиними йўқ инсон биз учун ўзларининг 1,5 соат вақтларини ажратгандилар. Бундай инсонларга газетанинг бир саҳифасини эмас, бутун бошли китобларни бағшида қилсангиз ярашади.  

Ҳожакбар ака, биз сизни ҳам санъаткор, ҳам тарихчи сифатида яхши таниймиз. Айтингчи, бу икки соха бир-бирига ҳалақит бермайдими?
Инсон оқ-қорани ажратишни бошлаганидан кейин, унда бирор-бир сохага қизиқиш уйғонади. Менда дастлаб санъатга, кейин эса китоб мутолаасига қизиқиш ортиб борди. Ўз навбатида қўшиқ айтишни севганим эл назарига тушишимга сабаб бўлган бўлса, китобга меҳрим мени илм-фан сари етаклади. Орада ЎзМУ имтихонларини муваффақиятли топширдим ва унинг кечки бўлимида ўқидим. Лекин бу менинг ижодимга ҳалал бермади. Аксинча, яратганнинг менга раво кўрган сабр-тоқати соясида бир қатор ютуқларга эришдим.
Албатта бу ишлар осон кечмаган. Менга таскин берадигани – қилган меҳнатларим, чеккан азобларим ва олиб борган изланишларим зое кетмади. Санъат сохасида халқ назарига тушдим. Илм-фан сохасида ўн икки йилдан буён фан докториман. Тўрт йил олдин профессорлик илмий даражаси сохиби бўлдим. Бунда албатта ота-онам ва устозларимнинг дуолари катта рол ўйнайди. Агар инсон ўз касбини севиб яшаса, унга ҳеч қандай тўсиқлар ҳалал бера олмайди.

Демак, кўп ўқиганлигингиз сизга ас қотган. Афсуски бугун китобга муносабат ўзгариб қолган...
Бахтга қарши сиз ҳақсиз! Китоб ўқимаслик бу фожеадир! У дунёқарашнинг торайиб кетишига олиб келади. Устозим Фахриддин ака Умаров шундай дердилар: “Инсонга энг беминнат дўст – китоб. У сенга хоҳлаган вақтингда билим беради. Боз устига ўргатганини миннат қилмайди...”.
Ёшларимиз бугунги кун техникасидан: интернетдан, компьютердан унумли фойдаланишмоқда. Бу албатта ижобий холат. Лекин китоб бошқа масала. Унинг ўрнини ҳеч нарса боса олмайди. У сизни фикрлашга ўргатади. У сизни ўйлашга ундайди. Китоб ўқишни дилдан истамаган кишини мажбур қилиб бўлмайди. Унда китобга меҳр уйғота олиш керак.

Тўғри, лекин айримлар умуман қандай китоб ўқишни билишмайди. Ахир уни танлашда ҳам эстетика, дид керак. Тавсия қилаётган инсоннинг ўзи адабиётдан яхши бохабар бўлиши керак...
Албатта! Дунёда миллионлаб китоблар чоп этилган. Уларни ўқиб тугатишга инсон умри жуда камлик қилади. Шундай экан, саралашни билиш керак. Масалан тарихий асарларни олайлик. Биласизми у сизга қандай завқ улашади? Ўз навбатида бутун бошли ўтмиш ҳақида сўйлайди. Масалан “Авесто”ни олайлик. У ўзбекчага ўгириб бўлинди. Уни албатта топиб ўқиш керак. “Тафаккур гулшани”-чи? Фирдавсийнинг “Шоҳнома”си-чи? Булар қатоига Шайх Саъдийнинг “Бўстон ва гулистон” асарини ҳам қўшайлик. Улардан ҳар биримиз бохабар бўлишимиз керак. Биласизми уларнинг кучи нимада? Бугунги кунда нашр этилаётган китобларнинг пойдевори айнан ўша шоҳ асарларга бориб тақалади. Давримизнинг ажойиб ёзувчиларидан Тохир Маликни олайлик. Унинг “Шайтанат” асари қўлма-қўл бўлиб ўқилди. Нега, чунки унда жуда кўплаб фикрлар бор, воқеаларидан инсон ўзига керакли хулосаларни чиқара олади.
Китоб сўз бойлигингиз ўсишига ҳам беминнат хизмат қилади. Бу ҳар биримизга давраларда керак бўладиган мезондир. Айрим кишилар бор. Китоб ўқимайди, натижада ҳеч нарсани билмайди. Ҳамманинг оғзига қараб ўтираверади, шунча гап қаёқдан келаётганини ҳам, маъносини ҳам тушунмайди. Ваҳоланки, буларнинг ҳаммасига китоб сабабчи.

50-йилларга қадар бир қатор етук санъаткорлар бўлишига қарамасдан, ўша пайтда яратилган лирика йўналиши кутилганидан ҳам зиёдроқ муваффақият билан кутиб олинди...
Авваламбор лирика аслида нима эканлигини билиб олиш керак. “Лирика” – барчага бирдек маъқул тушадиган услубдир. Яъни, унда нола, нафосат, майинлик, мунг, шунингдек ортиқча бақиришлардан қочиш каби фазилатлар бўлиши керак. Даҳо санъаткорларимиздан Мулла Тўйчи Тошмуҳамедов, Юнус Ражабий, Комилжон Отаниёзов, Таваккал Қодиров, Мурод Ахмедов, Ҳабиба Охунова кабилар ўзларидан улкан мерос қолдириб кетишган. XX асрнинг 50-йилларида ёш-у қарига бирдек маъқул тушадиган лирика йўналиши кириб келди. Устозим Фахриддин Умаров унинг асосчиси сифатида тарихда қолдилар.
Биз ҳам айнан шу йўналишда куйланган қўшиқлар садоси остида санъатга кириб келдик. Сафимиз анча кенг. Ўзим билан биргаликда Шерали Жўраев, Камолиддин Рахимов, Жўрабек Муродов, Нуриддин Ҳамроқулов, Хайрулла Лутфуллаев, Ғуломжон Ёқубов, қўшни давлатлардан Жўрабек Набиевларни мисол сифатида келтиришим мумкин. Айни пайтда Фахриддин ака Умаровнинг набира шогирдлари ижод қилишмоқда. Яъни, бугунга келиб менинг республикамизнинг турли бурчакларидан эликка яқин шогирдларим бор.

Лириканинг камайиб кетишига нимани сабаб қилиб кўрсатган бўлардингиз?
Ҳақиқий санъатнинг қадрига етилмай қўйилганлигини! Эстрада ниқоби остида ғарбга тақлид қилиш катта хатодир. Ижодда ўғриликнинг кўпайиб кетганини айтмайсизми?! Бошқа миллат мусиқаларини тайёрини олиб, хаддан ташқари саёз шеърлар билан куйлашмоқда. Бу мухлисларни асл санъатдан узоқлаштирмоқда. Катта ёшли инсонлар ҳам ёшларнинг нағмасига учишга мажбурлар. Қалблари лирикани, мақомни хоҳласада фарзандларининг тўйларига эстрада хонандаларини таклиф қиладилар. Масалан камина кечки тўйларга деярли бормай қўйганман. Одамлар қулоғини қоматга келтирадиган йўналишни ёқтирмайман. Шу сабабдан ҳам халқимиз яхши ният билан элга ош бераётган давраларда хизмат қиламан.

Юқорида қўшиқ шеърларининг саёзлиги ҳақида тўхталиб ўтдингиз. Нахотки ўзимизда ҳақиқий ижодкор шоирлар шу қадар етишмаётган бўлса?
Улар жуда кўп. Айримлари ўзлари шеър ёзиб, ўзлари куй басталаб, хатто ўзлари куйлашмоқда ҳам. Аммо қолганлар улар билан ишламай қўйишган. Баъзи шоирман деб даъвогарлик қилувчилар қўшиқ услубига қараб “шеър” битишмоқда. Тўйда куйлашга чиройлироқ ритм бўлса етарли. Сўзига ҳеч ким эътибор бермай қўйган. Аммо бир ерда ўтириб мазмун қидирсангиз вақтингизга ачинасиз. Қўшиқ айрилиқ ҳақида. Аммо қўшиқчи ўйнаб куйлаяпти. Бу ўта кетган аҳмоқлик. Бу катта фожеа.
Мен ёки сиз гапираверганингиз билан ҳеч нарса ўзгармайди. Ҳамма ўз билганини қилиб ётипти. Бу ишларга барҳам берадиган қонун чиқарилмаса қолганларнинг кучи етмай қолди. Шундай бир гуруҳ тузиш керакки, унда ўз манфаатини кўзлайдиганлар бўлмасин! Афсуски бизда эса битта мақол бор: “Ё заринг бўлсин, ё зўринг...” Бошқа миллатда бунақаси йўқ. Ҳозир-чи, битта қўнғироқ ва масала ҳал. Телеканалларимиз ҳақиқий санъатимизни намойиш этмайди. Ўрнига пул бергани чиқарилади. Ваҳоланки, халқимиз миллий йўналишда куйланган қўшиқларга чанқоқ. Уларни ТВда кўргиси, радиода эшитгиси келади. Аммо биз бориб пул тўламаймиз-да. Фақат НТТ телеканали асл санъатни мухлисларга эслатиб турибди. Шу сабабдан ҳам ташаккул билдириш учун телефон қўнғироқлари тинмаяпти.
1882 йилда Хоразм хони Муҳаммад Раҳимхон Феруз фармон чиқарган ва кимки Хоразм мақомларини бузиб куйласа ёки уни ҳақорат қилса қаттиқ жазога маҳкум этилган. Бизда ҳам концертларда, тадбирларда жонли ижрони йўлга қўядиган қарор қабул қилинса нур устига аъло нур бўларди. Миллий эстрада ҳақида фармон бор. Лекин миллийликнинг ўзи ҳақида ҳам фармон бўлса яхши эди.
Мана қаранг, бизга реп деган йўналиш кириб келди. Буларни барчасини сидириб ташлаш керак. Токи бу оқим бизни ёт мафкуралар сари ундамасин, фарзандларимиз асл санъатни тушуниб катта бўлишсин!

Ёшлар ҳақида гап очдингиз. Келинг иккинчи сохангизга ҳам мурожаат қиламиз. Айрим домлалар ўз фанини яхши тушунса ҳам, талабага етказиб бериш коефиценти кам бўлади. Сиз бу борада қандай йўл тутасиз?
Ҳар бир талабани битта қулф деб оладиган бўлсак, уларнинг ҳар бирини очиш мумкин бўлган калити бор. Устоз мана шу калитларни топа олиши керак. Аравани қуруқ олиб қочмасдан бўладиган гапларни гапириш керак. Талабалар билан самимий бўлиш даркор. Улар олийгоҳга қадар ўз тушунчалари билан келадилар. Устоз мана шуларни тушуна олиши лозим.
Айримлар бор, фани ҳақида тўлиб-тошиб гапиради. Аммо мазмун уқиб олиш қийин масала. Масалан тарихни яхши билганим ўзим учун. Вазифам уни етказиб бериш ҳамдир. Шу сабабдан ҳам ҳамма нарсани мисоллар билан тушунтиришга ҳаракат қиламан. Яна сўз бойлигингиз ҳам жойида бўлиши керак. Ахир 30 та талабанинг ҳар бир саволига, ҳар бир фикрига шарҳ беришингиз талаб этилади.

Тарихнинг бир жихати ҳамиша кайфиятимга оғир таъсир қилади. Яъни, кўпгина алломаларимизни ҳорижликлар Ўзбекистонлик деб эмас, балки араб ёки шунчаки шарқлик деб билишади...
Саволингизга тушундим. Мустақилликка эришганимиздан буён бу борадан кўп ишлар амалга ошириб келинмоқда. Бир неча йиллардан бери шу сохада бўлсак ҳам, хатто ўзимиз Ғиждувоний, Мотрудийларни энди танидик. Ахмад Фарғонийни ўзимиз тарих ўқиётганимизда танимасдик ҳам. Аммо бугун унинг лойихаси асосида Боғдод ва Дамашқда расадхона қурилганини биламиз. Нил дарёси сатхини ҳам айнан унинг ихтироси – нилометр билан ўлчашади. Имом Бухорий хазратларини Собиқ Иттифоқ даврида ҳеч ким билмаган. Уларнинг тарихи мана тикланди. Қоларверса, Беруний, Хоразмий, Ибн Сино кабилар бизнинг диёрда камол топганликларини секин-аста қолганлар ҳам тан олишмоқда. Истанг Фаробийни олинг. У Аристотелнинг асарларини таҳли қилиб, ундаги жузий камчиликларга тузатиш киритган. Мусиқа нотасига ҳам айнан у асос солган, ғижжакни айнан у яратган. Бироқ бундан шу сознинг устаси Абдуҳошим Исмоиловнинг ўзи хабардормикан?
Тошкентнинг 2200 йиллигини нишонлаш ЮНЕСКО томонидан тасдиқланди. Кўриб турганингиздек, истиқлолдан кейин тарихимихни тиклашга, уни абадишлаштиришга қаттиқ бел боғланган. Ҳаммасига вақт керак.

Яна санъат сохасига қайтамиз. Юқорида ўзбек тўйлари ҳақида ижобий фикр билдирмадингиз. Лекин шундай кишилар ҳам борки, улар айнан Ҳожакбар Ҳамидовни фарзандининг тўйида кўришни ният қилиб қўйган...
Тўйларга таклифлар бор. Аммо мен уларга рад жавобини бераман. Боиси улардан лаззат олмай қўйдим. 10-15 талаб санъаткорни...аниқроғи қўшиқчиларни олиб келишади. Ҳаммаси навбат талашган, ит эгасини танимайди... Хуллас маданият йўқолган. Маданият бу – тартибга солинган ҳаёт деганидир. Табиийки, айнан у бор ерда юксалиш бўлади. Худди деҳқончилик, саломлашиш, телефонда гаплашиш маданияти бўлганидек, тўйларда ҳам маданият бўлиши керак. Хаттоки даврани бошқариб борадиганлар ўзгариб кетган. “Келинглар, яшанглар, ўйнанглар!”, деган билан бўлмайди. Файз йўқолади. Лекин ошларга таклиф тушса уларни бажонудил қабул қиламан.

Тасаввур қилинг, бир пайтнинг ўзида ҳам дарсга, ҳам ошга боришингиз керак бўлиб қолди. Қайси бирини танлайсиз?
Мен ишларимни режа асосида олиб бораман. Иккаласини бир вақтга тўғирламайман. Сих ҳам, кабоб ҳам куймаслиги кераклигини яхши биламан. Билакс, борган жойимда хизматимни ошиғи билан адо этишга ҳаракат қиламан. Бунга бизни устозларимиз ўргатган. Афсуски ҳозирги ёшларимизнинг 99 фоизи устоз кўрмасдан халқ орасига кирмоқда. Бу яхшиликка олиб бормайди. Агар уларнинг устози бўлгандами, “одамларни алдама, тўйларда фонограмма айтма, пулингни ҳалоллаб ол...”, деб ўргатиб турган бўларди. Яна шу кароматларига ҳозиргилар бир неча юз доллар олишади. Биз-чи? Кечаси ухламасдан эрта тонгда камида 2 соат жонли ижро этамиз. Уйга келганимда набираларим ухлаб ётишган бўлади. Мени ёш ижодкорларга эътирозим йўқ. Фақатгина пулни ҳалоллаб топиш тарафдориман.

Доимо изланишда бўлган ёш санъаткорларимиз ҳам етарли. Уларнинг айримлари эски ўзбек классик мусиқаларини қайта, янги созларда халққа тақдим қилишмоқда. Баҳонада тарихни ҳам, аввалги ижрони ҳам ёдга солиб туришибди. Сизга ҳам шундай таклифлар билан чиқишганми?
Албатта. Яқинда бир ёш йигит келиб “Кетмоқдаман” қўшиғимни қайта ижро этиш нияти борлигини билдирди. Рози бўлдим. Фақат аввал менга кўрсатишини тайинладим. Бир неча кундан кейин қўшиқни дискка ёзиб олиб келди. Жудаям паст пардада ва бузиб айтилган қўшиғимни эшитиб рухсат бермадим! Неча йилдан бери уни ўзим баланд пардада, завқ билан куйлаб келсам-у, уни бузишни нима кераги бор?! Агар маромига етказа олганида қаршилигим йўқ эди.
Айримлар эса умуман сўраб ўтирмайди. Мана Зиёда қизимиз “Эй муҳаббат”ни куйлади. Ҳайрон қолганим, энг асосий жойи – муҳаббатга мурожаат қилинган куплетини ташлаб кетган. Зиёданинг овози яхши. Лекин шундай улуғ қўшиқни ётиб олиб айтиш шарт эмасди. Фахриддин ака Умаровнинг ўзлари орамизда йўқ бўлганлари билан энг яқин шогирдлари мен борман-ку! Мен билан бир оғиз маслахат қилишса бўларди-ку. Масалан уни ўзбекона кийимда, чиройли атиргуллар олдида куйласа қандай гўзал иш бўларди.

Демак, ҳақиқий санъатни англаб етиш учун албатта устозлардан маслахат олиш керак. Сўнгги сўз ўрнида санъатнинг ўзи нима эканлигини устоз сифатида тушунтириб бера оласизми?
Одамнинг ўзи санъат. Қўллар ҳаракати, гапришимиз ҳаммаси санъат. Табиат буюк бир санъат. У бор жойда албатта ҳайрат ҳам бўлиши керак. У нафақат мусиқа, балки ишнинг қойилмақомлиги мезони сифатида ҳам ўлчанади. Эллик йил ҳайдовчилик қилган ва бирор марта ҳам автоҳалокат содир этмаган кишининг иши ҳам санъатдир.

Биз фурсатдан фойдаланиб таҳририятимиз номидан устоз санъаткор Ҳожакбар ака Ҳамидовни 60 ёшли юбилей айёмлари билан муборакбод этамиз. Истардикки, улар бошлаб берган йўл ҳали узоқ давом этишини. Истардикки, улар каби инсонлар кўпайишини. Истардикки, уларнинг фикрларидан ҳамма ўзига керакли хулосаларни чиқариб олишини. Боиси, бу каби инсонларнинг ҳаётий тажрибаси таҳсинга сазовордир.

Диёр ИМОМХЎЖАЕВ

Бу менинг "Чемпион" газетаси йўллаган саволларга берган жавобларим. Табиийки, унда менинг ўзбек футболининг ҳақидаги айни пайтдаги фикрларим умумлашган...

Ўзбекистон терма жамоасининг келажагини қандай тасаввур қиласиз? Мутасаддиларимиз матбуотнинг хитобига қай суратда жавоб беришади, деб ўйлайсиз? 
Ҳар доимгидек! Боиси унга муносабат ҳам ҳар доимгидек – яъни ҳеч қандай.
Мундиалга чиқишни истаган жамоа Бахрайн дарвозасини 180 дақиқа давомида ақалли бир марта нишонга олади. Мундиалда ўйнашни истаган жамоа ҳеч бўлмаса ойда бир марта майдонга тушади. Бизда эса бунинг учун йиллар керак. Манамада қовун тушганига бир ой бўлди! Орада ҳамма термани унутди! Мухлислардан гина йўқ. Матбуот чийиллагани билан Абрамов барибир газета ўқимайди. Мутасаддилар эса ёшлар билан оввора. Бу албатта яхши. Албатта уларга эътибор бериш керак. Бироқ шу зайлда миллийчиларимиздан бир нарса талаб қилиш ўта кетган адолатсизлик! Барокат ҳам ҳаракатнинг махсулидир.
Биз Бахрайндан қоқилганимиздан хурсанд бўлишимиз керак. Шу аҳволимизга мундиал чиптаси насиб қилса, Ўзбекистон ўртоқлик ўйинида икки дунёда ҳам майдонга тушмасди. Босния келаверади, учинчи, балки тўртинчи таркиби билан. Биз эса Англия билан ўйнашни орзу қиламиз. Қани бу ерда мантиқ, қани бу ерда арифметика.
Радиода спорт хабарларини ўқийман. Ҳар куни Япония ёки Хитой янги рақибини аниқлайди. Бизнинг федерация эса ёшларини Австрия ёки Испанияга жўнатаётгани билан мақтанади. Эссиз шунча пуллар. Ўша давлат ёшларининг термаси билан ўйин ўтказилмаса бало борми Европада. Ўзимизда ҳам меҳмонхона бор, ўзимизда ҳам стадион етарли. Ҳаво алмаштириш шарт эмас. Кимлардир қувонар ҳаммани йирик ҳисобда мағлуб этаётганимизга, лекин сичқондан устун келдик дегани шерни ҳам енгамиз дегани эмас!
Японияни қаранг, Филипп Трусега тўрт йил вақт билан бирга, шароит яратиб берди. Натижа ёмон эмас. Японлар аввал ёшлар ўртсида жаҳонни қийратишди. Кейин Осиё чемпионатида бизга қўшиб бошқаларни ҳам мазаҳ қилишди. Биз-чи? Шу билан ноябрда Малайзияга қарши майдонга чиқамиз. Рақибимиз Манчестр Юнайтед билан ўйнамоқда. Бизда терма жамоада расман Қосимовдан бошқа ҳеч ким йўқ. Йиғин йўқ, режа йўқ, рақиб йўқ. Мақсад олий! Бразилия! Бу кетишда ундан ҳам қуруқ қоламиз.
Мутасаддиларимиз матбуотнинг ҳитобига истасалар жавоб бермасинлар. Лекин мухлислар олдида ҳар йили ҳисобот беришлари шарт! Бир йил олдин билайлик режамизни. Мана кейинги йилга ОФК ўйинлар муддатини белгилаб бўлди. Ҳамма гап ўзимизда қолди. Ўша ўйинларга қараб терма кунларини белгилаш керак. Миллий чемпионатимиз эса энг сўнггида ҳал қилинади. Икки ойда ўйин ўтказиш камлик қилади. Турнирлар ташкил этиш керак. Токи терма ўйин услубини аниқлаб олсин. Таркиб шакллансин. Қозоқларга чипта жўнатсак, эртасигаёқ пойтахтимизга етиб келишади. Ўзбек билан қозоқ бор жойдан арман ёки озар халқи қочмайди. Келади ҳаммаси. Уларга ҳам керак яхши тайёргарлик. Худога шукр, стадионлар етарли. 2200 йиллик шаҳар 4 тагина жамоани қабул қила олади. Боснияга пул тўлаб барака топмаймиз.
Ким тайёр бўлса термада ўйнаши шарт эмас. Энг иқтидорли ёшларнинг 50 тасини тарбиялаш керак. Кузатиш керак. Бразилиягача яхшилаб улғаяди. Янги қон қуяётганда эскиларидан воз кечилади. Ачиниш керакмас ҳаммасига. Энг яхши 4 та ўйинчини олиб қолиб, шулар ёрдамида қолганларга футбол ўргатиш керак. Токи жамоа ўйинга 4 кун қолганда йиғилмасин. Жамоа йиллар давомида шаклланиб, исталган рақибни янчишга тайёр турсин.

Терма жамоамиз мураббийлар штабига ўзгартириш шарт деб ҳисоблайсизми? Жавобингизни изоҳлаб берсангиз... 
Бир куни ҳайвонлар шохи шер сув олиб келиш учун тошбақани дарё бўйига юборибди. Икки кун йўқ бўлиб кетган тошбақа сувсиз қайтибди. Унинг эзмалигидан ғазабланган шер бу сафар қуённи ишга солибди. Ярим кунда ортга қайтган қуён, бир қултум сувдан ортиғини келтира олмапти. Шер сўнгги умид сифатида бўрига юзланибди. Икки соат йўқ бўлиб кетган бўри пақирнинг тўртдан бирида сув келтирибди ҳалос. Чуқур ўйга толган ҳайвонлар шохига тулки маслахат берибди. Яхшиси челакни алмаштириш керак. Сабаби у тешик экан.
Терма жамоада 18 йилда 18 та мураббий алмашди. Айримлари хатто битта ҳам расмий ўйинсиз постни тарк этишди. Уларнинг орасида тошбақага ўхшагни ҳам, бўрига ўхшагани ҳам бор эди. Аммо федерация шароит қилиб бермаса бундан не фойда?!
Отлар кечувда алмаштирилмайди. Дастлаб Инилеевга охиригача имкон бериш керак эди. Қосимов сехргар эмас. Лекин яхши мураббий. У буни Япония билан ўйинда исботлаб берди. Унга вақт ва имкон берадиган пайт мана энди келди. Мана энди ҳаммасини ўзи бошлайди. Якуни ҳам ўзидан бўлади. У кўрган мураббийларни Ўзбекистонда бошқа ҳеч ким кўрган эмас. Мана ёнига Сколари ҳам қўшилди. Буёғи федерациянинг ўзида қолди. Арпа экиб шоли ўраб бўлмайди. Кейинги йилнинг режасини ҳозирданоқ ишлаб чиқиш керак. Аввал Осиё кубогига, кейин эса жаҳон чемпионатига алоҳида тайёргарлик лозим. Айримларнинг Қосимов билан таркиб борасида маслахатлашишларига ҳожат йўқ. Яхшиси режалар хусусида бахс қурсинлар.
Агар кимдир Гуус Хиддинк ёки Дик Адвокатни олиб кела олса мархамат. Улар учун амалингни берсанг арзийди. Лекин Инилеевни олиб Қосимовни қўйиш, Қосимовни олиб Шквиринни қўйиш бошқа тушунча. Рауф Талгатович даврида ҳам футболчиларни Қосимов шуғуллантирарди, Инилеев таркиб белгиларди. Ҳозир ҳам Шквиринни ишламаяпти деб ҳеч ким айта олмайди. Ҳар қалай у ҳам ўз даврини келишини кутиб бор махоратини ғамлаб қўймагандир. Шундай экан, яна мураббий алмаштириш шарт эмас.

Ўзбекистон терма жамоаси учун қандай турнир ўтказиш керак, деб ҳисоблайсиз? Тасаввурингизни тўлиқроқ баён қилиш имкониятига эгасиз? 
Қандайлигини аниқ айтолмайман. Битта нарсани айтишим мумкин. Турнирларни албатта ўтказиш керак. Сўнгги имконият бўлса шундан ҳам фойдаланиш керак.
Биз арабларга қарши кўпроқ майдонга тушамиз. Ҳар йили қишда Дубайда икки ҳафтда шуғулланмасдан, тўртта араб давлатига турне уюштирса бўлади. Дастлаб БАА билан, кейин Саудия билан, боринг ана Ироқ, Бахрайн кабилар билан ўртоқлик ўйинларида майдонга тушиб қайтса бўлади. Икки ҳафта ичида тўртта ўйин! Тасаввур қиляпсизми? Ҳар қанақа тактикани синовдан ўтказиб олса бўлади.
Бўш вақт бўлди дегунча бир ҳафтада пойтахтимизда турнир ўтказиш мумкин. Қозоғистон, Белоруссия, Озарбайжон, Латвия, Украина кабиларни жалб этса бўлади. Ўйлаб кўринг, оддийгина Боснияга ҳам фалон сўм тўлаяпмиз. Унинг ярмига юқоридаги жамоаларнинг келиб-кетиш ҳаражатларини қопласа бўлади. Пул барибир кетиб ётипти. Ўзимизга фойда бўлади.
Қаҳрамон Асланов айтиб кетган режа ҳам ёмон эмас. Ўзимизнинг чемпиоанатимиздан 3 та терма команда ташкил этамиз. Биринчиси Қосимовнинг футболчилари, иккинчиси юртимизда тўп сураётган легионерлар терма жамоаси, учинчиси эса термага кира олмаган тажрибали футболчилар. Халқнинг кўз ўнгида учаласини солиштирамиз. Учинчи жамоа ўйинчилари ҳамманинг кўз ўнгида асосий таркиб ўйинчиларидан ҳам яхшироқ ҳаракат қилишлрига ишонмайсизми?! Ёки Ривалдо, Рамос, Эвертон, Виктор, Маркович, Миладиноич, Гочқулиев, Холматовлардан яхши жамоа чиқмайдими?!
Кейин жаҳонда нима кўп, кичик турнирлар кўп. Қизиқиш керак ҳаммаси билан. Иштирок этиш истагини билдирсак, 10 тадан биттаси “мархамат” деб қолар.
Бунинг учун яна ўша эски гап. Олий лига жамоалари сонини ҳеч бўлмаса иккитага қисқартириш керак. Ҳар қалай бўш саналар сони кўпаяди. 

ЎФФдаги терма жамоа билан ишловчи бўлим ходимларига қандай таклифларингиз ва талабларингиз бор?  
Уларни ёки хорижда ўқитиш керак, ёки ўз вазифаларини қандай бажараётганликларини назорат қилиш керак. Терма жамоа менежери журналистларга интервью бериш билан эмас, командаларимизнинг кимлар билан ўйнашларини ҳал қилса яхшироқ бўларди. Бизга маълумот керак бўлса федерация матбуот котибларидан ҳам олишимиз мумкин.
Буни қаранг, эртага ёшларимиз Австрияга кетадилар. У ердаги рақиблар эса ҳали ҳам номаълум! Нима наф унда Австрияга боргандан?! Мақсад биринчи навбатда меҳмонхона ва стадионни ҳал қилишми, ёки терма жамоага режа тузиб чиқишми?! Ахмад аканинг йигитлари бир эмас 5 та давлатга борса-ю, Уругвай, Англия, Гана каби рақиблар билан бир марта ҳам ўйнамаса! Мураббий йигитлар билан ишласинми, ёки шуларнинг кетидан ҳам ўзи югурсинми? Футболчиларимиз Аргентинага бориб келган тақдирларида ҳам Уругвай ва Англиянинг салобати босади-ку! Улар билан тенгма-тенг ўйнай оладиганлар билан ўртоқлик ўйинларида майдонга тушиб турилса нисбатан яхши. Англия ёки Уругвай ёшларимиз дуч келган биринчи гегемон термалар бўлмайди.

Матбуот терма жамоага нисбатан бугунги кундагидек оддий муносабатда бўлиши керакми ёки эътибор умуман бошқача бўлиши шарт деб ўйлайсизми? Жавобингизни изоҳлаб беринг. 
Матбуот терма жамоани назорат қилиб туриши керак, бош мураббийга ақл ўргатиши шарт эмас! Мен ўйиндан кейинги таҳлилни назарда тутмадим. Агар мураббий хато қилса, уни таҳлил қилиш мумкин. Айбларини фош қилиш мумкин. Лекин ўйин олдидан унга таркиб тузиб беришга ҳеч кимнинг ҳаққи йўқ. Мухлислар уни ол деса мураббий олса, буни олмайсанми деса яна олса, унда жамоага рахбарнинг нима кераги бор?! Ўша ўйинчини мураббийнинг ўзи ҳам яхши билади. Фақатгина келаси ўйинга тактикаси бошқачадир. Футболчи минг яхши бўлмасин, навбатдаги режага мос тушмас.
Журналистга иш қолмаётган бўлса порахўрликларни фош қилсин. Ҳакамларни тарбия қилсин. Болалар футболига эътибор берсин. Мана унинг вазифаси. Ақл ўргатишни ҳамма билади. Лекин уни асослаб бера олмаса ўргатганларининг ҳаммаси бир тийин.

Миллий футболимизни ислоҳ қилиш учун яна қандай мулоҳазаларингиз бор? 
Шу савол энди ортиқча. Унга ҳар сафар тўлиб тошиб жавоб берганингиз билан бир нима бўлмайди. Яхшиси талаб қилишни бошлаш керак.
Болалар футбол академияларига, умуман болалар футболига эътиборни кучайтириш керак. Гап уларга уст-бош олиб бериш ҳақида эмас. Уларни тарбиялаш ҳақида кетмоқда. Терма жамоага база қураман деб Чиғатой футбол мактабини йўқ қилиб юбориш шарт эмас. Ўзбекистонда бўш ер қуриб қолгандек, мана-ман деган футболчиларни етиштириб берган мактаб йўқ бўлиб кетди.
Ҳар йили болалар мураббийларини ўқитиш курслари очилади. Сизнингча бу етарлими? Менинг битта қўшним бор. Уни мураббий қилиб қўйсангиз, тўп тепишни эмас оёқ синдиришни ўргатади. Агар у ҳам пул тўласа лицензия бериладими?! Футболни тушунадиган инсонлар болаларга ўргатиши керак.
Катта ёшдаги ўсмирларнинг ўзидан кичиклар билан шуғулланишига қаттиқ курашиш керак. Бу албатта бутун дунёда бор. Лекин энг ўтиб кетгани бизда бўлса керак. Эътибор беринг, ҳар бир катта ёшдаги бола иккита бўлажак юлдузни синдириб қўйиши мумкин. Бу оддий нарса эмас.
Давлат томонидан етарлича қарорлар чиқариб бўлинди. Энди уларни оғишмай, эътибор билан, маъсулият билан бажариш қолди ҳалос. 

 "Чемпион" газетаси
 

10 сентябрь куни “Пахтакор” марказий стадионида Ўзбекистон ва Австралия терма жамоалари куч синашишди ва бу ўйинни “Бунёдкор”нинг бразилиялик легионери Ривалдо бевосита стадионда кузатди. Эртасига “Бунёдкор” Муборак шаҳрида маҳаллий “Машъал” билан чемпионат доирасида куч синашиши лозим эди. Расмий ўйинда илк марта “Бунёдкор” сафида майдонга тушаётган Ривалдо чигалёзди машқ пайтида жамоадошлари орасидан кимнидир кўз қири билан излади, сўнгра таржимонни чақириб ниманидир сўради. Таржимон мураббийлардан Ривалдо кеча терма жамоа сафида чап қанот ярим ҳимоясида ўйнаган ўйинчини сўраётганини айтди. Мураббийлар у ўйинчи кеча 90 дақиқа тўп сургани учун ҳам бугун унга дам берилганини айтишди. Шунда Ривалдо бош бармоғини кўрсатиб ўша ўйинчига бахо берди. Ривалдо излаган ва унга ёққан ўйинчининг исми шарифи Жасур Хасанов эди...
Агар суҳбатдошингиз юлдузлик касалига чалинган бўлса, у билан ўтказган вақтингиз сизда у қадар яхши таассурот қолдирмайди. Аммо Жасур Ҳасанов билан суҳбатлашган одам қандайдир енгиллик ҳис қилади. У нафақат майдонда, балки ҳаётда ҳам профессионал эканлигини белгиланган вақтдан 15 дақиқа олдин келиб исботлаб берди.
UFF.UZ сайтига жуда кўплаб саволлар келиб тушди. Улар турли хил мавзуларда бўлганлиги учун биз уч гуруҳга тақсимлаган ҳолда мухлислар эътиборига ҳавола қилишга қарор қилдик. Яна шуни ҳам айтиб ўтмоқчи эдикки, бир хил мавзудаги саволни ўнлаб мухлисларимиз беришган. Шу сабабдан биз уларнинг номларини келтириб ўтирмадик. Хақиқий футбол ишқибозларига уларнинг номлари газета саҳифаларини тўлдиргандан кўра ўзларини қизиқтирган саволларга жавоб топиш мухимроқ бўлса керак. Дастлаб кўпчиликни қизиқтирадиган терма жамоа ҳақидаги саволлар билан бошласак... 

Жасур ака, Австралия билан ўйиндаги мағлубиятнинг асосий сабаблари нимада деб ўйлайсиз?
Австралия кучли жамоа. Ўйинчилари ҳам Европанинг кучли миллий чемпионатларида тўп суришади. Ўйин анча қизиқарли кечганига қарамай шу куни улар биздан тактик жихатдан бироз кучлироқ ўйин кўрсатишди.

Австралия билан ўйиндан кейин ечиниш хонасида қандай мухит ҳукмронлик қилди?
Бу нафақат бизда, балки бошқа жамоаларда ҳам бўладиган холат. Агар жамоа ғалаба қозонса бақир-чақир, ҳамма бир-бири билан ҳазиллашган вазиятни кузатиш мумкин. Аммо ўша кунги мағлубиятдан сўнг болалар ўзларини айбдордек тутиб, жим ўтиришди. Умуман ашаддий футбол ишқибозлари бизнинг ўша кунги аҳволимизни тушунсалар керак. 

Демак футболчиларимиз руҳан тушкун кайфиятда эканлар, уларда мундиалга бориш истаги сўниб бўлибди-да?
Мана бу фикрингизга қўшилмайман. Бизда ҳали имконият борлигини ҳаммамиз яхши биламиз. Сиз мендан ечиниш хонасидаги муҳитни сўрадингиз. Ташқарига чиққандан кейин эса барчаси ўзгаради. Олдинда бизни бир қатор ўйинлар кутиб турибди. Биз уларда бор кучимиз билан майдонга тушамиз. Энди икки баробар куч билан ўйнашга мажбурмиз! 

Австралия билан ўйиннинг биринчи таймида биз 0:1 ҳисобида ортда бораётган эдик. Инилеев танаффусда ўйинни кучайтириш учун қандай кўрсатмалар берди?
Ўйинни кўрдингиз, голдан кейин австралияликлар асосан ҳимояда тўп сурдилар. Шундай экан вазиятни ўнглаш учун ярим ҳимоячилар янада фаол бўлишлари талаб этиларди. Инилеев танаффусда асосан ярим ҳимоячиларга фақат марказдан эмас, балки қанотлардан кўпроқ ҳужум уюштириш лозимлигини уқтирди. 

Рауф Инилеевнинг “Футбол экспресс” газетасига берган интервьюсига қараганда, сиз миллий терма жамоадан тушган таклифларга жароҳатларингизни баҳона қилиб рад жавобини берар экансиз...
Бундан икки йил муқаддам оёғимни операция қилдирганимни кўпчилик футбол мухлислари яхши билишади. Шу сабаб бўлиб ўтган йили ўз клубим билан ҳам ўқув машғулот йиғинларида иштирок этолмадим. Мана энди секин-аста формамни тиклаб боряпман. Терма жамоага чақиришган пайтда жароҳат билан бориш тўғри эмас. Мен аввал “Бунёдкор” сафида ўзимнинг оптимал формамга кириб олишга ҳаракат қилдим. Ўзимга ҳар томонлама ишонганимдан сўнг эса қўрқмасдан терма жамоа йиғинларига ҳам қатнай бошладим. 

Бизда ҳимояда муаммолар етарли. Аммо мухлисларимиз ярим ҳимоячи ва ҳужумчиларимизга ишонган эдилар. Афсуски ўтган 5 та ўйиндан бери рақиб дарвозасини ишғол қилиш армон бўлиб қолмоқда. Ҳужумчиларимиз суст ҳаракат қиляптиларми ёки ярим ҳимоячиларимиз уларни тўп билан таъминлай олмаяптиларми?
Бизда ҳам кам бўлсада имкониятлар бўлмоқда. Аммо шуни айтган бўлардимки, тўп киритиш учун ярим ҳимоячиларнинг меҳнатлари кўпроқ талаб қилинади. Агар биз тўпни ажойиб тарзда етказиб беролсак гол бўлиш имконияти бироз ошади. Менимча ярим ҳимоя кўпроқ ҳаракат қилиши керак.

 Қатарга қарши ўйинга нима сабабдан сизни чақиришмади?
Яна қайтариб ўтаман, агар 100% формада бўлмасам терма жамоа сафида бўлганимдан фойда йўқ. Мен кичик жарохатим туфайли бора олмадим. Австралия билан ўйингача эса ўзимни анча тиклаб олгандим. 

Терма жамоадаги тарқоқликнинг сабаби нимада деб ўйлайсиз?
Негадир мухлисларимиз шу фикрларидан ҳеч воз кечгилари келмаяпти. Ишонтириб айта оламанки, терма жамоада ҳаммаси жойида. “Пахтакор” аъзолари ҳам, “Бунёдкор” аъзолари ҳам, хатто легионерлар ҳам майдонда бир тан, бир жон бўлиб ҳаракат қилишади. 

Ўзбекистон борган сари уй жамоасига айланиб бораяпти. Ҳадеб об-ҳавони баҳона қилавериш жонга тегмадими?
Нуқул об-ҳаво деявериш яхшимас албатта. Лекин шуни унутмаслик керак, араб иқлими хоҳлаймизми йўқми, барибир бизга таъсир ўтказмай қолмайди. Битта нарсани тўғри тушуниш лозим, биз сафарга ютқазиш учун эмас, ютиш учун борамиз. Ўша об-ҳавода ғалаба қозонган пайтларимиз ҳам бўлган-ку! 

Австралиядан мағлубиятга учраган бўлсак ҳам сизнинг ўйинингиз мухлисларда яхши таассурот қолдирди. Ўзингиз бундан ҳам кучлироқ ўйнашингиз мумкинми?
Яхши биласизки, бу менинг терма жамоадаги дебют ўйиним эди. Минг профессионал бўлманг, ҳар сафар дебют ўйинда озгина бўлса ҳам ҳаяжон бўлади. Ўйлайманки, бундан кейинги ўйинларда бунданда яхшироқ ўйнай оламан. 

Бугунги терма жамоа ўйинчиларини ҳар қандай футбол мухлиси ҳам адашмай санаб бериши мумкин. Сиз ўзингиз фаолиятингиз давомида бирга тўп сурган жамоадошларингиздан кимларни терма жамоага муносиб деб биласиз?
Ўзим билан бирга ўйнаган болалардан Рустам Қодиров менимча терма жамоада ўйнаб кета олади. Бундан ташқари Клишинни ҳам таъкидлаб ўтган бўлардим. Ўйлашимча, улар ҳам жисмонан, ҳам руҳан бақувват йигитлар. 

Интернетда шундай хабар тарқадики, Қатар 4-босқичдан умуман четлаштирилиши мумкин. Сиз бунга қандай қарайсиз?
Ҳа. бу ҳақда мен ҳам мухлислардан эшитган эдим. Лекин биз бошқаларнинг қоқилишини эмас, кўпроқ ўзимизнинг зафарли юришимизни ўйлашимиз керак. Нима бўлганда ҳам ўйин ўтиб бўлган, уни ортга қайтариб бўлмайди. Менга бунинг умуман ахамияти йўқ. 

Сиз мени тушунмадингиз, айтмоқчи бўлганим олдинда иккита вариант бор: ё Қатар чиқиб кетиши ёки қолиши керак. Мухлислар чиқиб кетиши тарафдорилар.
Агар шунақа йўли бўладаган бўлса мен ҳам мухлислар тарафидаман (жавобидан ўзиям мазза қилиб кулди). 

Жахон чемпионатига чиқишимиз учун яна қандай ишлар амалга оширилиши керак деб ўйлайсиз?
Бизга терма жамоада барча имкониятлар яратиб берилган. Энди ҳаммаси бизга, майдондаги ўйинчиларга боғлиқ. 

Келинг, энди илгариги фаолиятингизга қисқача назар ташласак. “Навбаҳор”дан кетишингизга асосий сабаб нима бўлган?
“Навбаҳор” жуда яхши жамоа эди. Мен у ерда икки мавсумни ўтказдим. Шу давр мобайнида мухлислар меҳрини қозонишга ҳаракат қилдим. Умуман наманганлик ва жиззахлик мухлисларни мен яхши таасуротлар билан ёдга оламан. Лекин футболчининг умри қисқа бўлади. Ҳар бир ўйинчида ўзини кучлироқ клубларда синаб кўриш истаги бўлади. Шу сабабли ҳам кейинги фаолиятимни ривожланаётган клубда давом эттиришга қарор қилганман.

 “Навбаҳор” ёки “Сўғдиёна”дан яна таклиф тушса ортга қайтган бўлармидингиз?
Бир нарса дея олмайман. Ҳаммасини вақт кўрсатади.

 “Пахтакор”дан таклиф тушса уни қабул қилармидингиз?
Биласизми, “Пахтакор” кучли жамоа. 5-6 йилдан бери чемпионликни ҳеч кимга бермай келаётганликларидан ҳам буни билса бўлади. Лекин бугунга келиб вазият умуман бошқача. Сабаби энди юртимизда “Пахтакор”дан қолишмайдиган “Бунёдкор” ҳам бор. Илгарилари кўпчилик футболчилар ўзларини “Пахтакор” сафида кўришни орзу қилган бўлсалар, ҳозир шу икки клубдан биттасида тўп суриш учун ҳаракат қиладилар. Яна шуни ҳам айтиб ўтиш лозимки, ҳамма нарсани ҳам пул билан ўлчаб бўлмайди. “Бунёдкор” менинг жамоам ва ундаги барча нарса мени қониқтиради. 

“Машъал” ҳам, “Бунёдкор” ҳам Чемпионлар лигасида жуда кучли гуруҳдан ўрин олганди. Қизиғи иккиси ҳам Осиёда дебютант эди. Аммо натижа икки хил бўлди?
Бунинг ҳеч ажабланарли ери йўқ. “Машъал” таркибидаги ўйинчиларнинг кўпчилиги биринчи мартта халқаро ўйинларда иштирок этгандилар. “Бунёдкор”да эса ЧЛда тажрибага эга бўлган ўйинчилар етарли эди. 

Футболда энг кўп қанот ярим ҳимоячилари югуришади. Сиздаки юқори тезлик, кучли дриблинг, тўпни ажойиб тарзда жарима майдончасига етказиб бериш иқтидори бор. Бу Аллоҳ томонидан берилган инъомми ёки кучли меҳнат самараси?
Мен ҳар сафар майдонга чиқаётганимда “Эй Худо, бугун ўзинг куч бер, ишқилиб ўйиним қовушсин” деб чиқаман. Шундай экан Яратганнинг менга берган инъоми бўлса керак деб ўйлайман. Аммо сендан ҳаракат, мендан баракат деган гап бор. Агар ўз устингизда тинимсиз меҳнат қилмасангиз, ўша инъомни шакллантириб бормасангиз ўсмай ўтиб кетаверасиз. Бунинг учун жуда катта меҳнат талаб қилинади. 

Сизнинг ўйинларингиз бизга Роббенни эслатиб юборади. Ўзингиз қайси ўйинчига ўхшашга ҳаракат қиласиз? Умуман кимнинг ўйинлари сизга кўпроқ ёқади?
Леонил Мессининг ўйинларини жуда яхши кўраман. Ундаги жисмоний ҳолатга, тўпни олиб юриш маҳоратига ҳавас қилмай иложингиз йўқ. Менга аввал ҳам шу саволни беришганди. Баъзилар Мессининг рақамида тўп сурганингиз учун шундайми деб ҳам сўрашганди. 

Европа чемпионатларини кузатиб борасизми?
Албатта, кўпроқ “Барселона”га мухлислик қиламан. “Манчестер Юнайтед”нинг ўйинлари ҳам ёқади. Испания ва Англия чемпионатларини кўриб тураман.

 Мухлисларимиздан худди шунга ўхшаш савол ҳам тушган эди. Терма жамоада бошқа рақамда, “Бунёдкор”да бошқа рақамда тўп сурасиз. Уни алмаштириш ниятингиз йўқми?
Мен учун энг муҳими яхши ўйин кўрсатиш, ғалаба қозониш ва мухлисларни хурсанд қилиш. Бу ишни қайси рақам остида қилишимнинг эса менга умуман фарқи йўқ! 

Сиз бу ўйинингиз билан кучлироқ миллий чемпионатларда ҳам ўйнаб кетишингиз мумкин. Агар чет эл жамоаларидан таклиф тушса уни қабул қиласизми?
Европада тўп суриш ҳар бир футболчининг орзуси албатта. Лекин мени ҳозир “Бунёдкор”да ҳамма нарса қониқтиради. Баъзи футболчилар бор, айтмасдан туриб, шартномаси бўлишига қарамасдан клубни тарк этиб қўя қолади. Мен эса ундай қилолмайман. Мени раҳбарларим , ишонган одамларим бор. Улар нима дейишса шу. 

Адашларингиздан футболга умуман алоқаси бўлмаган савол тушибди. Исмдошларингизни сизга ўхшаш жиҳатлари борлигини ҳеч пайқаганмисиз, умуман уларни ўзингиз билан солиштирасизми?
Йўқ, бу нарса хаёлимга ҳам келмаган экан. Наманганда, Қаршида тўп сурганимда шундай вазиятлар бўлганки, мухлислар фарзанд кўришса базага келиб менга ҳавас қилганликлари сабабли ўғилларини исмини Жасур қўйганликларини айтишган. Аммо ўзим ҳеч қачон адашларимни кузатиб бормайман. 

УЕФАга ўтиш масаласига қандай қарайсиз?
Менга қолса Осиёдан кўра Европада ўйнаганимиз яхши бўлса керак. 

Лекин шуниси ҳам борки, агар Европага ўтадиган бўлсак ЖЧга чиқиш имкониятларимиз кескин камайиб кетади...
Балки шундайдир, лекин барибир Европа бошқа, Осиё бошқа. Уларни бир-бири билан солиштириб бўлмайди. 

Сиз Гарри Кюьиллга қарши тўп сурдингиз. У сизда қандай таассурот қолдирди?
Мен буни танишларимга ҳам айтдим. Илгари унинг премьер-лигадаги ўйинларини телевизорда кўриб ҳавас қилардим. Мен ҳам шундай жаҳон юлдузлари билан ўйнармикинман деб ўйлардим. Мана Австралия билан ўйинда унга қарши тўп сурдим. Умуман у менда яхши таасурот қолдирди. 

Агар имкони бўлганда, Николай Ширшовдан маслаҳат олган бўлармидингиз?
Албатта, менга унинг ўйинлари жуда ёқади. 

Сиздаги ҳар бир ўйинга бўлган иштиёқни бошқаларда кўрса бўладими?
Ўйиндан аввал ҳамма футболчиларда бўлади иштиёқ. Лекин уни жамоага қараб мослаштириш энг катта хато. Кучлироқ клубга қарши бошқачароқ, кучсизроғига бошқачароқ бўлиб тушиш нотўғри. Шахсан мен ҳар бир ўйинга худди финал ўйинига тушгандек тушаман.

Майдондаги рақобатга қандай қарайсиз?
Албатта ижобий. Шуни ҳам айтиб ўтишим керак, мен ундан умуман чўчимайман. “Машъал” таркибига ўтаётганимда ҳам, “Бунёдкор” келаётганимда ҳам кўпчилик менга қандай ўйнаб кета оласан, деган саволни беришганди. Мен эса ортга чекинмадим ва натижаси менимча ёмон эмас. 

Шу даражага етишингизда кимнинг меҳнатлари кўпроқ деб биласиз? Бизни кўпроқ Жалилов, Кумиков, Қосимов ва Инилеевлар қизиқтиради.
Мен уларнинг ҳеч бирини ажратиб кўрсата олмайман. Сабаби ҳар биридан нимадир олганман. Бундан ташқари “Бунёдкор”даги Амет Абдуллаевичнинг хизматларини ҳам айтиб ўтмоқчиман. Қосимов ва Жалиловнинг меҳнатлари албатта беқиёс. 

Сизни бир вақтлар Қосимовга қиёслашганди...
Бу мени фақат ва фақат қувонтиради. “Машъал”га ўтаётганимда у ерга Қосимов ҳам келармиш дейишганда қандай қувонганимни тасаввур ҳам қила олмайсиз. Бир вақтлар ўхшашни орзу қилиб юрган ўйинчингиз билан бир жамоада тўп суриш ёқимли. Лекин Миржалол бу битта. Унга ўхшаш, уни даражасида ўйнаш ҳар кимга ҳам эмас!

Ярим ҳимоячи сифатида сизга битта ҳужумчи билан ўйнаш қулайроқми ёки иккита?
Мен ҳужумкор ўйинни яхши кўраман. Шундай экан иккита ҳужумчи тактикаси менга кўпроқ ёқади. Гол уриш имконияти ҳам юқори бўлади. Битта ўзи ёлғизланиб қолмайди. Биз Осиёда бир неча бор битта ҳужумчи билан ҳам ўйнаб кўрдик. Лекин якка ўзи бўлгандан кўра шерик билан ўйнаш қулайроқ бўлса керак. Менга кўпроқ 4-4-2 схемаси ёқади.

Моуриньио интервью берганда, майдонга албатта энг камида 4 та бўйи баланд ўйинчиларни тушираман деганди. Умуман бўй футболда қандай рол ўйнайди?
Масалан менга ҳеч қачон панд бермаган. Мессининг ҳам, Рунининг ҳам, Карлоснинг ҳам бўйи баланд эмас. Лекин улар жахон юлдузлари саналишади. 

Мухлисларга мурожаатинигиз бўлса марҳамат.
Энг муҳими руҳан тушишмасин. Биз ҳали охиригача кураш олиб борамиз. Спортда ҳамма нарса бўлиши мумкин. Ютишни билган одам ютқазишни ҳам билиши керак. Олдинда бир қатор жиддий ўйинлар кутиб тирибди. Биз уларда мухлисларимизни албатта хурсанд қиламиз деб ўйлайман. Улар боракан, улар бизни қўллаб-қувватлаб турарканлар биз албатта бунга ижобий жавоб қайтаришга ҳаракат қиламиз.

Диёр ИМОМХЎЖАЕВ
 

Мактаб пайтида Худойберди Тўхтабоевнинг “Сариқ девни миниб” асарини ўқимаганлар кам бўлса керак. Шу асарни адабиёт фанидан гапириб бериш жараёнида бир қизиқ воқеа содир бўлганди. Бутун синф болалари асар бошқа ерда қолиб, асар қахрамони Ҳошимжоннинг директорга ёзган аризаси ҳақида ўқитувчимиз билан тортиша кетгандик. Ўша аризада мактаб фанларига “Футбол” деган фаннинг ҳам қўшилиши талаб қилинганлиги эсингизда бўлса керак.

Бизнинг бир чеккадан бериб ташлаган саволларимизга жавоб беришга ожиз қолган ўқитувчимиз “менга асар ҳақида гапиринглар, футбол масаласида ана директорнинг олдига киринглар” деб ўз “маслахат”ини биздан аямаганди. Ўзи шундоқ ҳам энг серқатнов хонамиз бўлиб қолган директорнинг олдига киришга юрагимиз бетламаганди. Сабаби жавобини олдиндар билардик: “сенлар олдин мана шу фанларни эплаб олларинг, футболга бало борми?!”.

Ҳозир ўйлаб қарасам, ўша асардаги ғоя бизга жуда зарур экан. Яккакурашларда ўзбек ўғлонлари дунёнинг исталган мамлакатидан ташриф буюрган рақибларини ер билан битта қилиб юборадилар. Хатто бўйи ва вазни салкам икки баробар кичик бўлса ҳам, ўнта Валуев кези келганда рингга чиқишдан кўра балиқ овлашни маъқул кўради. Лекин жамоавий ўйинларимиз билан фахрлана олмаймиз. Хоккей умуман йўқ, баскетбол ва воллейбол ҳам қай ахволдалигини очиғи билмайман. Фақатгина футбол бизда оммавий равишда ривожланган, хатто давлат сиёсати даражасига кўтарилган. Чагаев билан Валуев рингга чиққанда худди Ўзбекистон ва Россия давлатлари харитаси бир-бирига қарши урушаётганга ўхшаб кўринганди, ҳар томонлама. Агар футбол ҳам харита борасида ўлчанадиган бўлса, биз Корея, Япония, Қатар, БАА, Бахрайн, КХДР кабилар уёқда турсин, Италия, Испания, Голландия, Франция, Португалиялардан ҳам каттароқ майдонга эгамиз. Лекин ҳеч бирини осонлик билан енга олмаймиз. Еримиз катта бўлганидан кейин, баъзида унинг чеккасида бир нечта талантлар қолиб кетаётганидан ҳам бехабар қолаверамиз. Хасанали аканинг бир гапларига қўшиламан, ҳамма ҳавас қиладиган бутсани кийиб тўп тепадиганларнинг ҳаммаси ҳам футболчи бўлавермайди. Балки чекка вилоятларда оддий кетага ҳам пул топа олмаётган бўлажак Миржалоллар бордир. Уларни излаб топишнинг энг осон йўли бу албатта мактаб дарсликлари ичига “Футбол”ни ҳам қўшишидир. Спорт турларини мактаб дарсликлари орасига қўшиши янгилик эмас. Масалан Америкада “Баскетбол”, Украинада “Футбол” деган фанлар мавжуд. Ҳар бир болани ота-онаси қўлидан етаклаб футбол мактабига олиб бормаслиги мумкин, лекин ҳамма ота-она ўз фарзандини албатта ўрта мактабга олиб боради.

Ўғил болага кашта тикишни меҳнат дарсидан ўргатиш нимаси, жисмонийда ҳам қизлар билан қўшилиб қачонгача халқа айлантиради. Ҳамма футболчилар ҳам шайба ёки рокеткада зарба бермаган бўлишлари мумкин, лекин ҳар бир теннисчи ёки хоккейчи бир марта бўлса ҳам тўп тепиб кўрган. Хатто қизлар ҳам олдиларига думалаб келиб қолган тўпни тепиб қайтариб берадилар. Ҳар бир синфда 15 та болса бўлиб, уларга тўп берсангиз, 12 таси футбол ўйнагани кетади. Бизнинг халқимиз жа бразилияликларга ўхшамас-у, лекин футболни барибир яхши кўради. Футболга умуман қизиқмайдиганлар ҳам Жаҳон ва Европа чемпионатлари финалини албатта томоша қилади. Томоша қилганларнинг асосий қисми ўғли Зидан ёки Мессига ўхшашини орзу қилади. Орзу қилмаган ота-она ҳам ўғлига ҳеч бўлмаса “Футбол” дарсида тўпнинг кетидан Али аканинг итидек югурмаслигини айтмайди. Ахир у мактаб программасидаги дарс бўлади-да!

Мактабдаги бу дарс бизга иқтидорларни етиштириб бермайди, ҳеч бўлмаса уларни топиб беради. Футболга умуман қизиқмайдиган ўша адабиёт ўқитувчимиз ҳам бир марта ўйинимизни кўриб қолган экан, “сен, сен ва сен албатта физкультурныйга топширларинг” деб бу сафар тайинли маслахат берган эди. Агар жисмоний тарбия ўқитувчиси футбол жонкуяри бўлса, нур устига аъло нур бўлади, иқтидорли болаларни ўзи шаҳарга олиб келиб беради. Агар бундан қандайдир рағбат чиқиб қолса борми, мактаб директорларининг шахсан ўзи ташриф буюради.

Ўзим ҳозир футбол ўйнамайман, лекин ҳар сафар бўлмаса ҳам, онда-сонда укамнинг ўйинини кўриш учун болалар футбол мактабига бориб тураман. Уларнинг машғулотларини томоша қила туриб, панжара ортидан уларга ҳавас билан қараётган тенгдошлари ҳақида ўйлаб қоламан. Истаги бор-у, лекин имконияти бўлмаса керак. Балки уйидагилар хоҳламас унинг футболчи бўлишини. Ҳаёлим яна стадионга қайтганида эса, қайсидир ота ўғли тўпни олдириб қўйгани учун ураётган бўлади. Олиб берган бутсачаси жажжигина.

Сервантинигзга қўйсангиз ҳавасингиз келади, машинангизга осиб қўйсангиз ярашади. Лекин бола футболга қизиқмайди. Қизиқади-ю, ҳар ўйиндан кейин калтак ейиш ёқмайди. Мен ҳаммани шундай деяётганим йўқ. Лекин бундайлар учраб туради. Хатто баъзи мураббийларнинг ҳам оғзидан бода кириб, шода чиқади. 16 ёшдан ошган болани сўксангиз, ўзига тўғри хулоса чиқариб олади. Лекин ўзини энди таниётган кичик футболчи футболдан безиб қолади. Англия ёки голландия футбол мактабларида етишиб чиққан болалар нега ўзларига бу қадар ишонч билан тўп суришларини биласизми? Сабаби уларни рухий томондан ҳам ёшлигидан тарбиялаб боришади. 16 ёшга тўлмаганлар ўртасида шаҳар биринчилиги ўтказилмайди. Яъни, жамоалар бир-бири билан ўртоқлик учрашувларида майдонга тушадилар, жиддий рақиблар билан ўйнасалар ҳам очко учун талашмайдилар. Ёш футболчилар ўз иқтидорларини ошириб борсалар, мураббийлар уларни саралаб борадилар. Бир вақтлар отам “Пойдевор” номли мақолаларида худди шу мавзуни кўтариб чиққандилар. Ҳакамларнинг ёш болакайларнида “эзиш”ларини кўрганимдан кейин ўзим ҳам шу қарорга келиб қолдим. Бу иллат фақат катталар футболида эмас, ноҳақликни болалар кичиклик пайтларидаёқ ўрганиб олишади. Бир очкога эга бўлиш учун рақиб жамоа мураббийи икки ёш катта болаларни ҳам майдонга тушириб кўради, ҳакам келмай қолса ота-оналардан бири унинг вазифасини бажаради-ю...ҳаммаси расво бўлади.

Ахмад Убайдуллаев имконияти даражасида бир қанча истедодли ёшларни етказиб бергани билан, менинг кўнглим хали тинчлангани йўқ. Қишки таътилга ҳамманинг олқишида чиқиб кетган қахрамонлар, янги мавсумдан яна захира ўриндиқларини безаб беришса ишонинг, Бразилияга тушиб қолсак шарманда бўламиз. Европа футболи ёш ўйинчилари билан ҳам жозибалидир. Арсен Венгер каби мураббийлар унинг кўркига кўрк қўшиб туришипти. “Арсенал” бир теккис ўйнай олмаётган бўлса ҳам, ўша-ўша “Арсенал”! Юлдузлар фабрикаси ҳам у билан чўчиб майдонга тушади. Яна икки йилдан кейин лондонликлар Европани забт этишса ҳайрон бўлмайман.

Агар Саудия майдонларида тўп сурган ёшларимиз Олий лигада ҳам асосий таркибларда майдонга тушиб турсалар, Мисрда 2003 йил воқеаларидан ҳам кўпроғига эришамиз. Ўшанда ёшларимиз “ўлим гуруҳи”дан жой олишганди. Агар 2009 йилги мавсумда ёшларга имконият берилмаса, Жаҳон чемпионатида бизга “нон” беришмайди. Чет элдан тажрибали мураббий олиб келсак ҳам бир нимага эриша олмаймиз. Улардан ўзимизникилар тузук, 2006 йилда иккита англиялик ўсмирларимизни ҳам, ёшларимизни ҳам Осиё чемпионатидан мосуво қилишганди. Уларнинг ўрнида ўзимизнинг Денисов ёки Магомедовлар бўлишганда, Непал, Тожикистон каби давлатлар билан майдалашиб ўтирмасмидик?! Ёшларимизнинг имкониятларини ўзимизникилардан ҳеч ким яхши билмайди. Чет элдан келадиган мураббий ҳам мархамат, 5-6 йил яшаб кўрсин, кейин 2000 йилда таваллуд топган болакайларимизни уларга ишониб топширишни ўйлаб кўрайлик.

Ўзимизнинг мураббийлар ҳам Убайдуллаев каби излансалар, ўз жамоалари манфаатини эмас, терма жамоа манфаатини биринчи даражага олиб чиқа олсаларгина Осиёда ўз сўзимизни айта олишимиз мумкин. Терма жамоага албатта бетараф кучли мутахассис келгани яхши. Агар у қайсидир жамоага мураббийлик қилса, терма жамоага албатта ўз ўйинчиларидан кўпроқ олади. Бошқа жамоадан келганлар эса мухитга мослаша олмай ўз ўйинларини кўрсата олмайдилар. Лекин 1994 йилда таваллуд топган, келажакда ўсмирлар терма жамоамизни ҳимоя қилиши керак бўлган жамоага Алексей Естафеев мураббий этиб тайинланди. Мен уни тажрибасиз демоқчи эмасман. Фақатгина мураббий бетараф бўлиши лозим. Бу йилги ўсмирларимизнинг муваффақиятсизлиги ҳам бизга ўрнак бўлиши керак. Мархамат, тажрибали мураббий ҳар ҳафта бир ёки икки марта терма жамоа билан шуғуллансин. Болаларимизда катталардагидек каби вақт тиғиз эмас-ку! Уларни исталган пайтда терма жамоа қилиб бирлаштирса бўлади. Мураббий бошқа клубдаги касбдошлари билан маслахатлашади, қайси болани термага жалб қилиш мумкинлиги ҳақида фикр алмашади ва келаси ҳафтадаги терма жамоа машғулотида янги номзодни синаб кўради. Шу тариқа бўлажак ўсмирларимиз ҳам сараланиб боради. Балки шунда Осиёда биринчи бўлишга ҳам эришармиз... Янги номларни кашф этишимиз учун эса албатта мактабларда “Футбол” дарси бўлиши лозим. Назарий томондан футболни болаларга тушунтирадиган жисмоний тарбия ўқитувчилари жуда оз, лекин уларнинг ҳеч бўлмаса қайси ўйинчи яхши ҳаракат қилаётганини билишга ақллари етади. Яхшиларини эса футбол мураббийларимизга саралаб берадилар. Сиз бунга нима дейсиз???

Диёр ИМОМХЎЖАЕВ
 

Хазрат Навоийнинг ҳар бир гапидан ажойиб сарлавха сифатида фойдаланса бўлади. Зап гапларни айтиб кетганда. Замондош кишиларнинг ўз даражасида эмаслиги ва бунинг оқибатида илмда силжишнинг ғоятда секин кечиши ҳам бу мисраларни битилишига сабаб бўлгандир.

Ҳар биримиз мустақил инсон бўлсакда, барибир кўнглимиз истамаган ишларнида қилишга мажбур бўламиз. Етти ўлчаб бир кесаётгандек бўламиз-у, лекин қалбимиз буюрган ишлар ҳам баъзида энг тўғри йўл эканлигини пайқамай қоламиз.

Олий ўқув юрти талабаларини кўрган ҳар бир инсоннинг кайфияти кўтарилади. Ҳақиқатдан ҳам олтин давр! Кексалар ёшлик чоғларини эслаб рохатланадилар, кичиклар ака ёки опалари сингари тезроқ катта бўлишликни истаб қоладилар. Болалигим подшоҳлигим деб бежизга айтишмаган экан. Катталар уни қилма, бунга тегма деб фаолиятимизни чеклаб турсалар ҳам, хали ҳаёлий курашларга берилмаган бўламиз. 9-синфни битириш арафасида эса жуда кўп нарсалар хал бўлади. Айнан шу пайтда ўз ҳаёт йўлимизни ўзимиз белгилашимиз керак!

Кичиклигимиздан катта бўлсак журналист бўлишни орзу қилсагу, журналистикага эмас иқтисод йўналишига топширсак! Учувчи бўлишимиз ҳар куни тушларимизга ҳам кириб чиқса-ю, амма-холамизнинг панд-насихатларига амал қилиб юридик коллежига хужжат топширсак. Қарабсизки орадан ўн йиллар ўтиб ҳавода сокин учаётган самалётлар ерга қулашни бошлайдилар. Журналистларнинг ғийбатчи хотинлардан фарқлари қолмайди. Ҳамма ерда инсон ҳуқуқи поймол этила бошланади. Бу билан ўша беминнат маслахатчиларимизнинг етти ухлаб тушларига кирмайдиган давлат ривожи тўхтаб қолса майлига, ўзимиз ҳам ҳаётимиздан қониқмай қоламиз. Ўзимиз нима қилаётганлигимизни англамаётган захотимиз бизда ҳам ғарбдагидек психологлар ёмғирдан чиққан қўзиқориндек кўпайиб кетади. Рухшуносларимиз бундан хафа бўлмасинлар, чунки онги паст, ўзини идора қилишгада қурби етмайдиганлар рухшунос ёллашларини улар биздан-да яхшироқ биладилар.

Ҳақиқатдан ҳам ўзимиз истамаган ишларни қилишга мажбурмиз. Тилимиздан бол томиб туради-ю, ичимизда отиб ташлашгада тайёр турамиз. Нимадир яхшилик қилишдан олдин ҳам ўйлаб кўрамиз, одамлар нима деркин дея. Модомики уша одамлар ростдан ҳам нимадир деса, яна хоҳишларимизга қарши борамиз.

Кореяда ҳамма талабалар ўзлари хоҳлаган фанларни танлаш ҳуқуқига эга эканлар. Биз эса ҳаммасининг кетидан югуриб баридан қуруқ қоламиз. Мактабда “Одобнома” деган фанлар бормией... Мен уни керакмас демоқчи эмасман, фақатгина одобни 45 дақиқа ўтқазиб қўйиб ўргатиш мумкинлигини тушунолмаяпман. Уйда ота-онаси, буви-буваси, маҳаллада ҳам ибратли кишилар бор пайтда яна дарс қўйиш нимаси.

Домлаларнинг ҳам ўз фикрларига қарши боравериб юрак бағирлари эзилиб кетган. Ҳар жумада инсон Одам Ато ва Мома Ҳаводан яралганлигига имон келтиради-ю, шанба куни унинг маймундан тарқаганлиги ҳақида бонг уради. Тест саволлари ҳам ғалати, одамнинг кўнглини қолдиради. Сосонийлар билан қорахонийлар уришаётганда сомонийларда нечта тўп бўлганлигини билганимиз билан билимли бўлиб қолмаймиз. Илк ўрта аср жаҳон тарихи ҳам дахшат. 1 йил у буни босиб олади, орадан 3 ой ўтиб бу уни босиб олади. 3 кундн сўнг анави буларни босиб олмоқчи бўлганда, хўв анави келиб ҳаммасини расво қилади. Кечки пайт кўчага чиқса қувламачоқ ўйнайдиган боланинг қулоғига шунча маълумот киришига ишонасизми? Ундан кўра икки марта сичқончани босиб қўйса, 4 та одамни отиб ташлайди. Биз Навоийни кўкларга кўтариб турсагу, 6-синф боласи унинг XV асрдаги сўзларига тушунмай устидан кулса?! Сал ўзини ушлаб олганидан кейин чиройли қилиб ўргатилса бўлмайдими унинг бетакрор асарлари?!

Ўзимиз хоҳлаган китобни ўқий олмасак... Асарларнинг энг яхшилари, қизиқарлилари рус тилида бўлса қандай ўқийсиз?! Бир амаллаб тушуниб олганингиз билан завқ ололмасангиз нима кераги бор... Илгари мактабларда 7-8 соат рус тили ва хатто адабиёти ўқитиларди. Агар адабиёти бизнинг мақсадларимизга тўғри келмаса тилда нима айб?! 20 га чиқиб ҳам “дада, нима деяпти” деб турсангиз ёмон бўлади. Орадан яна 20 йил ўтгандан кейин ўғлингиз худди шу саволни берса, “Ўғлим, бунақа нарсаларга бобонгнинг тили ўтарди, мен қаердан биламан” деб турсангиз. Рус ва инглиз тили, ҳуқуқ, иқтисод, тарих, география, она тили ва адабиёт... Ҳақсиз, математика ҳам ҳаммага керак. Мана шу фанларни келажакда ҳар бир инсон билиши керак! Лекин химия, алгебра, геометрия каби фанлар алохида ўргатилиши керакмикин... Бизда эса рус тили мактабларда ҳафтасига икки соат, алгебра дарси икки баробар кўп! Ёш Хоразмийлар чиқса ҳам майлига, математик лингвистика фанини бир бўлаги ҳам ўрганилмаган! Ҳар йили юзлаб пракурорлар етишиб чиқади, юзлаб журналистлар дипломларга эга бўладилар. Натижа қани? Журналист отчопарда дафтар сотишни бошлайди, юристлар ўзларини кичик бизнесга урадилар. Асл мақсадлари азалдан шу бўлганидан кейин яна нима дейиш мумкин. Обрўли ўқишга кириш модага айланган.

Тил билган эл билади дейишади. 9 йил ичида мактабда рус тилини ўргниш мумкин. 3 йиллик коллеж ва лицейларда инглиз тилини ўйнаб кулиб ўрганса бўлади. Яна тўрт йил институтда ўзимиз танлаган учини тилни ўргансак, қарабсизки дунёнинг 4\3 қисмида гаплаша оламиз.

“Фарғона вилотяи, Бешариқ туманида 7 ёшдан 70 ёшгача бу кун ҳашарга чиқди. Кўчаларга бир неча туп атиргуллар экилди, овлоқ жойлар тозаланди...” деб қачонгача янгилик тайёрлаймиз? Жиддийроқ нарсалар ҳақида ҳам бош қотириш пайти келди-ку! Аудиторияга кириб ҳар бир домла маънавият ўзи нима дегани билан маънавиятли бўлиб қолмаймиз. Унга атаб интернетдан кўчириб реферат тайрласак маънавиятдан асар ҳам юқмайди. Тарғиботни бир кунда икки марта йиғилиш чақириб ўргатиб бўлмайди. Китоб ёзиш керак, филм ишлаш керак, хуллас тарғиботнинг тасирчан воситаларидан тўлиқ фойдаланиш керак. Чет эл филмларининг ҳар бирида пропаганда, агитация ётади. Бизда эса моддий манфаат йўлида суратга олинади. Ҳаммамиз яхши биладиган “Қўлга тушмас қасоскорлар” филмида меншивикларнинг ахмоқ эканликларини кўрсатиб бериш учун режиссор бор йўғи 15 минутлик жой ажратган. Шунинг ўзи ҳам етарли бўлган. Америкалик режиссор ўз филмида клонлаштиришнинг оқибатлари ҳақида маълумот берганида, бутун дунё бу ишдан воз кечди. Жумонг деган қаҳрамон чиққанидан сўнг, ўзимизнинг боллар камон ясашга тушиб кетишди. Корея ва турк компаниялари ўзлари учун арзимаган пулга ўз маданиятларини бизга менгазишмоқда. Мана шу даража сари одимлашимиз керак.

Нима учун сарлавха танлашда айнан шунда тўхталганимни истасангиз футбол тилида ҳам тушунтириб кетаман. Ҳар холда ўрганган кўнгил ўртанса қўймас дейишади-ку J. Ўзбек мухлислари ҳамиша Европа гранд жамоалари билан ўйнашимизни исташади. Аммо хоҳламасак ҳам арабларнинг қош-қовоғига қарашга мажбурмиз. 

Сериалларга муккасидан кетган халқнинг онги ўсишда давом этмайди. Майда-чуйда нарсаларга аралашиб юраверсак бизни қамал қилишади. Қўрқманг, XXI асрда ҳеч ким сизга қурол ўқталиб келмайди, фикрлар жанги бўлади. Эсмералдага махлиё бўлиб қолган халқ ҳеч қачон ахборот хуружларидан ўзини ҳимоя қила олмайди.

Мақолам якунида сарлавханининг иккинчи бандини ҳам келтириб ўтаман. Алишер Навоийга барибир қойил қолмасдан иложимиз йўқ:

Мени мен истаганлар суҳбатига аржуманд этмас,
Мени истар кишилар суҳбатин кўнглим писанд этмас.

Диёр ИМОМХЎЖАЕВ

- Зиёда, сиз Ойбек, Нигора, Божалар гуруҳи кабилар билан бир вақтда санъатга кириб келдингиз. Бу ерда қандайдир боғлиқлик томони борми?
Ўртамизда фақат дўстлк бор. Биз бир вақтда ижодимизни бошладик ва шу тариқа дўстлашдик. Айни пайтда бир-биримизни камчиликларимизни тўлдириб, маслахатлар бериб ижод қиляпмиз.

- Билишимизча, сизлар АКФА компанияси ўтказган кастингда иштирок этгансизлар...
Ҳа, лекин унда Божалар гуруҳи иштирок этмаган. Радиус-21, Ойбек ва Нигора, мен қатнашганмиз. Санъатда ўз ўрнимни топишимга айнан АКФА жуда катта ёрдам берган. Шу боис ҳам уларга миннатдорчилик билдираман. Айтиб ўтганимдек, Ойбек ва Нигора, Радиус-21 аъзолари билан шу ерда танишганман. 

- Яқиндагина “Мирзо” театри вакили Маъмур қўшиқларингиздан бирига кулгили чиқиш қилди. Бу сизга оғир ботмадими?
Йўқ! Мен бу актёрларни яхши танийман. Бу ҳазил, юмор. Шунинг учун ҳам ғашимга тегмади. Қолаверса ўзим қўшиғим уларнинг эътиборига тушганидан хурсанд бўлдим. 

- Илк клипларингиздан бири Руслананинг қўшиғига суратга олинган. Бунга сабаб нима?
Ҳа, шундай. Лекин биринчи клип барибир ҳиндча “Тинч қўй” қўшиғимга олинган. Ундан кейин “Йўлларим” қўшиғига клип олдик. Санъатга дастлабки қадамни қўйиш осон иш эмас экан. Бошида туртина-суртина чиқиш қиласиз. Бу мени ҳам четлаб ўтмаган. Мана энди ўзим бирор идея ярата оламан. Бамаслахат янги куйлар ижод қиламиз.  

- Лекин “Ич куёв” фильмига яратган саундтрекингизни ҳам марҳум Майкл Жексондан олинган дейишмоқда. Аниқроғи “Give in to me” қўшиғидан...
 Йўқ! У ҳеч қаердан олинмаган. Бахром Ёқубов сценарий олиб келиб берганда шу жойнинг ўзида шеър пайдо бўлган. Уни ўзим ёзганман. Мусиқаси ҳам ҳеч қаердан олинмаган.

- Демак ўзингиз ҳам шеър ёзиб турасиз?
Албатта. 50 фоиз қўшиқларим сўзларини ўзим ёзаман. Тўғри келиб қолса куйини ҳам ўзим басталайман. 

- Эшитишимизча марҳум Божалар гуруҳи солисти Мўмин Орипов билан янги фильмга соундтрек куйлашни режалаштириб қўйган экансизлар. Энди у нима бўлади?
Фақат иккаламиз эмас. Нигора, Жаҳонгир акам ва Мўмин акам – барчамиз бирга куйлашни ният қилгандик. Энди эса бу иш тўхтаб қолди. Лекин албатта бу ишни давом эттириб қўямиз. 

- Зиёданинг имижи билан ким шуғулланади?
Кийимлар бўйича модельеримиз Зухра опа бизга кўп ёрдам берадилар. Ташқи кўринишни эса ҳозирча ўзим амаллаб турибман (кулади).  

- Санъатга кириб келгунингизча бошқа касбни танлаш ҳақида ўйлаб кўрганмисиз?
Йўқ, унгача фақат ўқиганман. Олдин мактабда, кейин коллежда. Ҳеч қаерда ишлаб кўрмаганман.

- Миллий қўшиқлар куйлаётганингизда сизга ёрдам бериб турадиганлар борми?
Албатта. Миллий қўшиқларни куйлаш осон иш эмас. Бунинг учун албатта узтоз керак. Шахсан менга Мурод акам, Зухриддинов каби узтозларим катта ёрдам беришади. Овоз ёзаётганимизда қандай айтишим кераклиги бўйича маслахатларини аямайдилар. Улардан чексиз миннатдорман.

- Сиз бир пайтнинг ўзида икки хил йўналишда ижод қиляпмиз. Бунга сабаб нима? Битта йўналишда ижод қилиш нисбатан енгил эмасми?
Ҳа, тўғри. Иккита йўналишда ижод қиляпман: миллий ва эстрада. Сабаби эса оддий. Ҳам ёши улуғ мухлислар кўнглига йўл топиш, ҳам ёшларга бирдек завқ улашиш. Бу сохада осон йўл сари интилмайман. 

- Нимани йўқотишдан қўрқасиз?
Яқинларимни! Дунёда мен учун уларданда қадрлироғи йўқ!

- Энг ашаддий мухлисингиз ким эканлигини биласизми?
Ҳа, биламан (кулади). Ёшгина қизча – исмлари Азиза. Нима бўлишидан қатъий назар борган жойимни аниқ билади. Телефонимни энг биринчи бўлиб топиб олади. Ўзи Андижон шаҳридан. Адашмасам менинг сирларимни ўзимдан ҳам кўпроқ билади (кулади).

- Тасаввур қилинг балиқ овидасиз. Қармоғингизга олтин балиқ илинди. Энг бирични қандай 3 та тилак тилаган бўлардингиз?
“Секин ортингизга қайтиб кетаверинг”, - дердим (ўзи ҳам мазза қилиб кулди). Чунки ҳамма нарса Худодан. Ғойибдан келган бахт ширин бўлмайди. 

- Нахотки ҳеч ким билан дует қўшиқ айтиш орзуингиз йўқ?
Нега энди?! Озодбек Назарбеков ва Иброҳим Татлес билан дует куйлашни хоҳлаган бўлардим. 

- Чет эл қўшиқчилардан кимларнинг ижоди сизга ёқади?
Шакира ва Женифер Лопезни севиб тинглайман. Ўзимни ҳам испанча йўналишда қўшиқ клаш ниятим йўқ эмас.

- Тасаввур қилинг, севган инсонингиз қўшиқ айтишингизни хоҳламаяпти. Бироқ сиз санъатни ҳам севасиз. Қандай йўл тутган бўлардингиз?
Айни дамда севган инсоним йўқ. Аммо бир кун келиб турмуш ўртоғим қўшиқ айтишимга қаршилик қилса, мен унинг айтганини қиламан – қўшиқчиликдан воз кечаман. Оила – муқаддас даргоҳ. Ҳар бир ўзбек қизининг энг юксак орзуси гўзал бир хонадоннинг иффатли келини бўлишди. 

- Бугунда сизнинг минглаб мухлисларингиз бор. Мактабда ўқиб юрган Зиёда кимларнинг мухлиси бўлган?
Энг ёқтирганим – Юлдуз Усмонова ва Умида Мирҳамидова. Уларнинг ижодларини қаттиқ хурмат қиламан. Уй ишларини бажараётганда ТВ ёки радиодан уларнинг қўшиқларни қўйиб қолишса, қўшилиб хиргойи қилардим. Улар каби бўлиш мен учун ҳамиша юксак орзуларимдан бири бўлган. Умуман мен яхши қўшиқ шайдосиман.

Эркин ҚУРБОНОВ
Диёр ИМОМХЎЖАЕВ
 

Бизнинг бугунги сухбатдошимиз Зохир Шоҳ Жўраев. Машхур Шерали Жўраевнинг иккинчи фарзанди. Мана шу важдан ҳам у кўпчиликнинг эътиборини тортиши турган гап. У ҳақда ортиқ тўхталиб ўтирмаймиз. Билдирган асосли фикрларидан ҳам унинг қандай инсон эканлигини англаб олиш қийин эмас. Энг муҳими, одоби ҳавас қилса арзигулик даражада. Асл шевасини хурмат қилган холда адабий тил меёрларида гапирдаи. Андижон қони оқаётганлигини сизга мурожатида “ака” дейишидан ҳам билиб олсангиз бўлади. Ўзини хурмат қилади ва шу сабабдан ҳам ўзгаларни ҳам хурматини жойига қўяди. Унинг санъатини хурмат қилганимиз баробарида, унинг одоби туфайли унга бўлган қарашларимиз янада ижобий томонга ўзгарди. Бизнингча, у Шерали Жўраевга ҳақиқий издош бўла олган!

- Отангиз Шерали Жўраев ўзбек қўшиқчилик санъатининг гултожилар. Орада акангиз Шоҳжаҳон Жўраевни ҳам ўз йўналишлари ва мухлислари етарлича. Сиз мана шу икки инсон соясида қолиб кетишдан қўрқмайсизми?
Йўқ! Шерали Жўраевдек инсон бошқа дунёга келмаса керак. Акам билан қондошлигимиз эса бизга аксинча куч беради. Биз отамиз ўз йўналишларида эгаллаган тахтни бошқа бировга бериб қўйиш ниятида эмасмиз. Шунинг учун ҳам доим улардек бўлишга интиламиз. Доим шунинг ҳаракатидамиз. Яъни, акам ёки отам менинг рақобатчиларим эмас, менинг устозларим ва ишонган инсонларимдир. 

- Отангиз Шерали Жўраев бир кун келиб фарзандарининг ҳам қўшиқ айтишига умид боғлаб овозингизни алоҳида тарбия қилганлар деган гаплар бор...
Овозни тарбия қилиб бўлмайди. Авваламбор бундай қобилият инсонга Аллоҳ томонидан берилган бўлиши керак. Балки мен ва акамга қон билан киргандир, яна ким билади. Агар бошқа инсон фарзанди бўлганимда ҳам, қобилиятим бўлса қўшиқ куйлашим мумкин эди. Санъаткор қўшиқ куйлашдан олдингина ўз овозини тарбиялаб, созлаб боради. Уни фақатгина асраш керак.

- Эстрадамизда шундай ака-уклар ҳам борки, дастлабки йилларда бирга ижод қилишган-у, кейинчалик чиқиша олмай ажралиб кетишган. Сиз қўши яратиш жараёнида ҳамфикрмисизлар?
Албатта! Биз иккимиз бир бутун одамдекмиз. Менга куй керак бўлса-ю, маромига етказишга қийналсам акам ёзиб беришга ҳаракат қилади. Акамга шеър керак бўлса мен ёзиб беришга ҳаракат қиламан. Ҳаттоки бир-биримизга бутун бошли қўшиқларни раво кўрган пайтларимиз бўлган. Масалан қандайдир қўшиқ менинг табиатимга мосроқ бўлса, акам буни сезиб менга тақдим этишлари мумкин.

- Айрим ўғиллар ўз ижодларини оталари билан бамаслахат олиб борадилар. Айримлари эса тайёр ижод наъмунасини совға қилиб тақдим этишни ҳуш кўрадилар...
Биз барча ишни ҳамжихатликда олиб борамиз. Боиси бу иккинчи йўлга қаратаганда мукаммалроқ асар яратишга имкон беради. Мен ёки акам қўшиқ яратсак албатта отамга кўрсатамиз. Отам ҳам ўз навбатида  ёзган қўшиқларини бизга эшиттириб кўрадилар. Мен учун отамдан-да кўра яхшироқ бу сохани тушунадиган инсон йўқ. Шу боис ҳам уларнинг маслахатларига мухтожлик сезаман. 

- Оилангиз ёки шахсан ўзингиз хурмат қилган санъаткорлар борми? Хоҳ ижодини бўлсин, ҳам муомаласи бўлсин...
Мен ҳар бир санъаткорнинг ижодини хурмат қиламан! Карвон кўп, рисқи бўлак дейдилар. Мен уларнинг ҳеч бирини бу оиламиз дўсти ёки бу ҳақиқий ижодкор деб ажратмайман. Ҳар бирининг ўзига яраша қобиляти ва қолганларга ўхшамаган жихатлари бор. Баъзи нашрлар менинг номимдан ўзим айтмаган гапларни тарқатиб юришгача боришади. Лекин нафақат мени, балки оиламизни ҳам бошқа санъаткорларга ғаразлигимиз йўқ! Ҳар бир қўшиқчининг омадини берсин!

- Қўшиқчилик сохасидан умуман хабари йўқлар ҳам бу йўлни ўзларига касб қилиб олганлар. Бу каби “шоу-бизнес”га қандай қарайсиз?
Билмадим... Мен кўпгина давлатларда бўлганман. Турк эстрадасидан, рус эстрадасидан ва бошқа ерлардан жуда кўп санъаткор дўстларим бор. Бизда шоу-бизнеснинг ўзи йўқ. Ҳаттоки шов-бизнесча даражасига ҳам етиб бормаган. Бошқаларнинг фикри ўзгачадир, лекин бу тушунча ҳали бизга кириб келмаган деса ҳам бўлади. Қанчадир миқдорда пул тўлаб қўшиқ ёздираётганлар бордир. Аммо улар вақти келганда элакдан ўтади. Вақти келиб улар эсланмай қўяди.

- Сизнингча, яхши қўшиқчи бўлиш учун ёшлигидан бошлаб меҳнат қилиш керакми. Ёки истеъдод исталган даврда қалқиб чиқаверадими?
Фикримча, дунёдаги олти миллиард одамдан фақат олтитаси шундай инсонларки, улар ҳеч бир ҳаракатсиз ҳам юксак чўққига эриша оладилар. Қолганларнинг барчаси – ҳамма сохада тенгдирлар! Уларнинг юзага чиқишлари учун меҳнат ва изланиш талаб қилинади. Агар киши ўз сохасига қизиқса, уни севса фақатгина ҳаракат билангина ўзини намоён эта олади. Касбига мухаббат ва изланиш инсонларни бир-биридан ажратиб туради.  

- Айрим инсон бир сохани қойиллатмай иккинчисини бошлаб юборадилар...
Мен буни танқид қилмайман. Балки ижобий қарашим ҳам мумкин. Қайсидир қўшиқчи актёрликка, ёки қайсидир актёр қўшиқчиликка қизиқар. Кимдир кинода ҳам ўйнаши керак-ку?! Бунақанги нарсаларга кўп ҳам эътибор беравермайман. Одамларга ёқяптики қабул қилаяпти. Агар мухлис воз кечишни бошласа бу нарса ўз-ўзидан йўқ бўлиб кетади. 

- Ҳар бир инсоннинг “менлик” туйғуси бўлади. Сизга Шерали Жўраевнинг ўғли деб қараганлари маъқулми, ёки Зохир Шоҳ дебми?
Бу нарсадан кўз юмиб бўлмайди. Кўпчилик менга ёки акамга Шерали Жўраевнинг ўғли деб қарашади. Лекин бу билан биз у инсонни соясида қолиб кетиш ниятимиз йўқ. Озгина бўлса  ҳам ўз ўрнимиз бўлишини истаймиз. Шу мақсадда ҳам келгусида ўзимиздан нимадир қолдириш ҳаракатидамиз. 

- Жуда кўпчилик қўшиқчилар бадиий асарлар ўқимасликларини такрорлашади. Сизда адабиётга қизиқиш қандай?
Мен шу пайтгача жуда кўплаб бадиий асарлар ўқиганман ва ҳали ҳам давом эттираман. Кўп вақтим кутубхоналарда ўтган. 4-5 ёшларимда Фирдавсийнинг “Шоҳнома” асаридан катта қисмини ёд олганман. Ўшандан бошлаб бадиятга, шеъриятга бўлган қизиқишим жуда ҳам юқори. Шеъриятга қизиқишим алоҳида, ўзгача. Шунинг учун озгина қалам тебратиб тураман. Қўшиқларимизга керак бўлади, ёки бошқалар ёрдам сўраса шеър ёзиб беришга ҳаракат қиламан. Аммо шоирликка давогарлигим йўқ! 

- Агар акангиз ҳам, сиз ҳам битта йўналишда ижод қилсангиз, унда мантиқ қолмайдими?
Йўқ, албатта фарқли жиҳатларимиз бор. Мен қўшиқ куйласам ўзимнинг дардим ва ўзимнинг овозим билан куйлайман. Акамнинг дарди билан куйламайман. Овозда ўхшашлик бўлиши мумкин, лекин қўшиқ дарди бошқа бўлади. Акамни ҳеч қачон ўзимга рақобатчи демайман ва дейишга хаққим йўқ. Қайтараман акам ва отам менинг устозларимдир. 

- Тўйларда отангизнинг қўшиқларини куйлашингизни сўрашадими?
Биз тўйларда 99 фоиз отамнинг қўшиқларини айтамиз. Сабаб бу қўшиқлар халқнинг қон-қонига сингиб кетган қўшиқлар. Уларни сўрамасликлари мумкин эмас!

- Сизнинг ва акангизнинг йўналишларини классик йўналиш деб олсак, поп, реп, рок, жаз ва шунга ўхшаш йўналишларга муносабатингиз қандай?
Муносабатим жуда яхши! Қўшиқ миллат танламайди. Баъзилар бор: “мақомдан бошқаси қўшиқ эмас”, - дейди. Бу нотўғри фикр! Чунки Африкада яшовчи ҳам инсон. Америкадаги ҳам инсон. Нега бизнинг мақомимизни четга бориб куйлашганда роҳатланмаслик керак?! Шунга ўхшаш уларнинг ҳам ўзларига хос йўналишлари бор. Фақат шу йўналишларда мукаммал мусиқа ва мукаммал ижро бўлса, у ҳар қандай инсонни юрагидан жой олади. Мен санъатни бир-биридан ажратмайман!

- Шўрали Жўраевнинг икки фарзанди бундан анчагина илгари танилиши ҳам мумкин эди-ку! Нимани кутдингиз?
Тўғрисини айтсам, яна озгина кутмоқчи эдик. Мукаммал тайёр бўлиб, кейин чиқишни режалаштириб қўйгандик. Отам бизни ҳеч қачон санъаткор бўласан деб мажбурламаганлар. Боиси бу машаққатли йўлни босиб ўтишни талаб қилади.
Орада кимлардир пайдо бўлиб қолди, Шерали Жўраевнинг ўғлиман дея. Биз эса тўлиқ тайёр бўлганимиздан кейингина қадам босдик. Бу номга муносиб бўлиш ҳаммага ҳам эмас!

- Айрим ёш ижодкорлар эски классик қўшиқларни янгича созлар билан, янгича йўналиш билан мухлисларга қайта тақдим этишмоқда. Бу нафақат катта ёшдагилар, балки ёшлар томонидан ҳам илиқ кутиб олинмоқда. Биз Шерали Жўраевнинг қилган ижодларини икки ўғиллари туриб бошқалар давом эттиришини тасаввур қила олмаймиз...
Биз ҳам шунинг ҳаракатидамиз. Яқинда альбомларимиз чиқади. Отамнинг қўшиқларини айтдик, бошқатдан басталадик ва янгича жило бердик. Ўзингиз эшитиб кўриб баҳо берарсиз... 

 - Зохир Шоҳнинг санъаткор дўстлари борми?
Албатта! Бор. Инсон дўстсиз яшолмаса керак. Энг аввало менинг оилам менинг энг яқин дўстимдир. 

- Аёлларнинг шоу-бизнес ниқобида қўшиқ куйлашларига қандай қарайсиз?
Нима ҳам дердим... (бизнингча бу сухбатдошимизга манзур келмаса керак). Қўшиқчилик қолди ўзи  улар забт этмаган. Омадларини берсин!

- Уч ота-бола концерт беришни режалаштирганмисизлар?
Концерт бердик. Отам, мен ва акам водий бўйлаб гастролда бўлдик. Агар концерт заллари бизга ҳам бўшаб қолса пойтахтда ҳам чиқиш қилиш ниятимиз йўқ эмас. 

- Қўшиқни реклама қилиш сизнинг санъатингизда учрамайди?
Реклама керак албатта. У яхши асар бўлсагина реклама орқасидан нимадир келиши мумкин. Ёмон қўшиқни ҳам одамнинг миясига сингдириб юбориш мумкин. Тингловчи ўзи билмаган ҳолда унга мухлис бўлиб қолади. Лекин бунақанги соҳталик керак эмас деб ўйлайман. Яхши нарса рекламага мухтож эмас!

Эркин ҚУРБОНОВ
Диёр ИМОМХЎЖАЕВ